Izvor: Politika, 09.Jun.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Istorija holokausta Roma
U nedavno objavljenoj knjizi dr Rajka Đurić i mr Antuna Miletića prvi put se razmatra pogrom Roma na celovitom evropskom prostoru tokom Drugog svetskog rata
Komandant koncentracionog logora u Belzeku i Treblinki, Kurt Franc, imao je psa koji se zvao Čovek. Životinja je bila dresirana da na komandu „Čoveče, drži psa!”, napadne nemoćne logoraše i da kida samo određene delove njihovih tela.
„Kad dželati postanu sudije, pravda mora završiti >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << na vešalima!”, rekla je svojevremeno Melani Špita, čiju su celu familiju pobili nacisti, da bi godinama kasnije na osnovu njenog scenarija bio snimljen potresni film o holokaustu Roma i šikaniranju preživelih pripadnika ovog naroda posle Drugog svetskog rata, u obe ondašnje nemačke države.
Sve do početka osamdesetih godina prošlog veka, u Zapadnoj Nemačkoj istraživanje holokausta Roma bilo je povereno Hansu Joahimu Deringu i Hermanu Arnoldu, koji su u svojim zaključivanjima sledili rezultate nacističkih analitičara Trećeg rajha. Kao saradnik Ministarstva policije i Ministarstva zdravlja Nemačke, Arnold je do 1981. godine skrivao dokumenta o Romima iz nacističkog doba. Građa mu je oduzeta posle štrajka glađu koji su godinu dana ranije organizovali Romi preživeli holokaust i pojedini uglednici s nemačke književne i intelektualne scene, što je imalo izuzetan odjek u svetu.
Posle štrajka, tadašnji nemački kancelar Vili Brant prvi je, na Uskrs 1980. godine, u ime Nemačke i njene vlade, priznao da su Romi i Sinti (zajednica Roma čiji pripadnici žive u Nemačkoj i Austriji), kao i Jevreji, žrtve holokausta.
Potresnu knjigu o tom tragičnom stradanju pod naslovom „Istorija holokausta Roma” objavili su nedavno dr Rajko Đurić i mr Antun Miletić u okviru izdavačke delatnosti „Politika” AD.
Reč je o jedinstvenom delu koje služi na čast domaćoj istoriografiji, uz ostalo i zato što se u njemu prvi put razmatra pogrom Roma na celovitom evropskom prostoru tokom Drugog svetskog rata, uz istovremeno, izrazito upečatljivo, znalačko izlaganje istorijata nacizma, njegovih doktrinarnih i ideoloških uporišta i rasne politike koja je u holokaustu i genocidu satrla milione Jevreja, Roma, Srba, Poljaka, Rusa i pripadnika drugih naroda.
U prvom delu knjige, kroz četrnaest poglavlja, izneti su uzroci i faze holokausta Roma u nacističkoj Nemačkoj i Austriji, kao i širom Evrope, uključujući i Srbiju, okupiranu tokom Drugog svetskog rata.
Poseban kvalitet knjizi daje drugi deo u kome su objavljena imena i prezimena 17.960 Roma ubijenih u koncentracionom logoru Jasenovac tokom postojanja ustaške NDH, uz još 5.273 romske neimenovane žrtve, stradale u Jasenovcu, jednoj od najvećih klanica Drugog svetskog rata. Ukupno je reč o 23.233 stradala Roma, koji su tamo bili dovedeni u logor sa teritorija Hrvatske, Bosne i Hercegovine, Srbije i Crne Gore.
Ako postoje spiskovi sa pojedinačnim imenima, onda njihov broj treba pomnožiti sa dva ili sa tri, da bi se dobila prava slika o broju stradalih, glasi jedna od metodoloških preporuka nemačke kritičke istoriografije. Nju svakako treba neprekidno imati na umu u suočavanju s podacima o broju žrtava iznetim ne samo u ovoj, nego i u drugim knjigama čiji autori insistiraju na mukotrpnom, višegodišnjem istraživačkom radu, kako bi neporecivo utvrdili imena i prezimena, godine rođenja i smrti, mesto porekla i stradanja žrtava genocidnih zločina i holokausta.
Kako je 2003. godine, u jednoj anketi u Nemačkoj, na pitanje kako zamišljate Hitlera danas, krajnje sažeto i duboko istinito, odgovorio jedan četrnaestogodišnji Rom iz Prokuplja: „Bio je niko i ništa, zatim je postao sve i na kraju sve je pretvorio u ništa”.
Slobodan Kljakić
[objavljeno: 10/06/2008.]
