Izvor: Politika, 12.Jun.2009, 20:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Grof Sava spojio Hercegovinu i Rusiju
U Sankt Peterburgu, Sremskim Karlovcima, gradovima Kijahtu uz rusku granicu sa Mongolijom i Gacko u Hercegovini biće podignuti identični spomenici jednom od najuglednijih diplomata na dvoru Petra Velikog
Od našeg dopisnika
Gacko, Sremski Karlovci – U okviru šireg naučno-kulturnog projekta ruske vlade formiran je fond „Putevima Petra”, sa ciljem očuvanja kulta i duha čuvenog vladara Petra Velikog. U okviru tog projekta, ali zahvaljujući >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << i lokalnim inicijativama, ime grofa Save Vladislavića povezaće Sankt Peterburg, Sremske Karlovce, grad Kijahtu uz rusku granicu sa Mongolijom i Gacko u Hercegovini. Naime u svim ovim gradovima trebalo bi da do jeseni budu podignuti identični spomenici jednom od najuglednijih diplomata na dvoru Petra Velikog.
Prvi spomenik, rad vajara Đorđa Lazića, biće otkriven danas, na svečanosti u Sremskim Karlovcima, jer je grof Sava iz Rusije slao knjige i učitelje za formiranje prve srpske škole, u Sankt Peterburgu gde je umro i sahranjen, u Kijahtu, za čije je razgraničenje sa Kinom zaslužan i u Gacku gde je rođen 1668. godine. Budući da je ime i pozamašan imetak stekao u carskoj Rusiji, Sava Vladislavić u srpskoj istoriografiji pominje se samo u fragmentima. Najpoznatije delo koje se bavi njegovom ličnošću i zaslugama je monografija koju je napisao jedan od čuvenih Hercegovaca, pesnik Jovan Dučić.
Predanje kaže da su Vladislavići, kao imućno pleme, imali letnjikovac na području sela Jasenik kod Gacka. Životni uspon Sava je počeo u Dubrovniku gde je usavršavao trgovinu, a uz urođenu visprenost , i stečenu „latinsku” mudrost stigao je do Carigrada i patrijarha Dositeja, sposobnog i uglednog duhovnika i carskog poverenika. Patrijarh će za Savu Vladislavića biti glavna preporuka da u prvim godinama osamnaestog veka stupi na dvor kod Petra Velikog, reformatora carske Rusije.
Kao vrstan poznavalac unutrašnjih i spoljnih kretanja Osmanlijskog carstva, vrlo brzo je počeo da obavlja važne diplomatske poslove, ali se usput bavio i trgovinom pa je važio za jednog od najbogatijih ljudi u Rusiji. Ali, nikada nije zaboravio svoje srpsko poreklo i težak položaj svog naroda pod Turcima. Slao je za srpske škole knjige, novac, manastirima vredne poklone. Zabeleženo je da je, uz saglasnost Petra Velikog i njegovu novčanu pomoć, nagovorio crnogorskog knjaza Danila da sa hercegovačkim i crnogorskim plemenima podigne ustanak protiv Turaka.
Jedna od najvećih diplomatskih zasluga Save Vladislavića je petogodišnji rad na istorijskom poslu – razgraničenju Rusije i Kine. Iako je car Petar Veliki važio za okrutnog vladara, koji nije štedeo ni plemićke porodice, Sava Vladislavić nikada nije pao u njegovu nemilost, čak je često i nagrađivan, a najveće priznanje je titula grofa koju je stekao 1725. godine.
Pred kraj života, sudbina se okrutno poigrala sa grofom, kćerke i sin prerano umiru, a starost ga sklanja od važnih poslova. Imovinu i vrednosti je rasprodao ili poklonio, a preminuo je 1738. u Petrogradu. Kao ličnost od posebnog ugleda, po nalogu ruskog dvora sahranjen je u crkvi Aleksandra Nevskog, daleko od Hercegovine i rodnog kraja.
Danas, u gotovo svim hercegovačkim gradovima, po jedna ulica nosi ime grofa Save Vladislavića, a planiranim podizanjem spomenika u Gacku , na inicijativu Društva srpsko-ruskog prijateljstva, Udruženja Srba iz Hercegovine u Vojvodini i opštine Gacko, i Hercegovina želi da vrati deo duga prema jednom od svojih najvećih sinova.
Sanja Pešut
[objavljeno: 13/06/2009]
