Izvor: Politika, 16.Jul.2008, 23:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Gradsko stanovništvo dvostruko brže stari
Današnji gradovi Srbije svoju bolju demografsku vitalnost u odnosu na sela duguju „uvozu” stanovništva u najboljim reproduktivnim godinama iz okolnih sela
Iako su naša sela i dalje demografski starija od gradova, kao rezultat decenijskih stalnih migracija, proces demografskog starenja u urbanim sredinama mnogo je brži. Kada se uporede urbana područja i seoske sredine dolazi se do zaključka da je gradska populacija Srbije starila dvostruko brže od seoske, pri čemu je >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << proces tekao veoma sličnim tempom i u Vojvodini i u centralnoj Srbiji. Drugim rečima, čak je u više od 85 odsto opština gradsko stanovništvo starilo bržim tempom od seoskog, kaže dr Vladimir Nikitović iz Centra za demografska istraživanja Instituta društvenih nauka.
„Proces demografskog starenja, kao fenomen nepoznat u dosadašnjoj ljudskoj istoriji, u narednom periodu pokazaće svoj punu snagu upravo u urbanizovanim područjima Srbije”, smatra Nikitović.
Za brže starenje gradskih sredina u odnosu na seoske, na nivou cele zemlje, nešto veću odgovornost snose muškarci što je očekivano s obzirom na to da su tokom industrijalizacije oni i činili veći deo imigranata.
Regionalno, muškarci su više uticali na brže starenje u centralnoj Srbiji i Vojvodini, jer je životni vek muškaraca kraći nego kod žena (na primer u Vojvodini u odnosu na centralnu Srbiju muškarci u proseku kraće žive za 2,5 godina).
Nikitović kaže da, iako su gradske sredine brže demografski starile u odnosu na seoske u poslednjoj deceniji dvadesetog veka, u nekoliko manjih opština u Vojvodini, kao i u Beogradu i Novom Sadu, urbani delovi opština su još prema popisu iz 1991. imali stariju populaciju od ruralnog okruženja. Ovaj demograf ističe da, kada su u pitanju manje opštine, važno je naglasiti da važeća statističko-administrativna podela naselja na gradska i ostala, posebno u Vojvodini, ne odražava uvek jasno granicu između seoskih i urbanih područja, jer je formalne prirode. S druge strane, dva najveća grada u zemlji predstavljaju polove privlačenja stanovništva čiji je prostorni uticaj daleko širi od okvira regiona u kojem se nalaze.
Teritorije današnjih deset beogradskih opština, koje celom svojom površinom ili delom teritorije formiraju naselje Beograd, bile su u celini receptivni centri bez obzira na formalni administrativni status naselja koja je čine. Naime, kako se Beograd širio kao naselje, rubni ruralni delovi su takođe bili zahvaćeni imigracijom što ih je vremenom transformisalo i formalno u delove grada. Pošto je taj proces u toku, današnja ruralna naselja u neposrednom kontaktu sa Beogradom vremenom će svakako postati njegov sastavni urbani deo. Stoga je razumljivo da nivo demografske starosti opština koje formiraju naselje Beograd ne ukazuje na tipičnu distinkciju grad-selo, kao u centralnoj Srbiji.
Slično objašnjenje stoji i za Novi Sad, čija se zona uticaja kao imigracionog pola, u poslednjoj deceniji, proširila na znatno veći region od pokrajinskog, posebno kada su u pitanju izbegličke imigracije, kaže Nikitović.
Opštine centralne Srbije, naročito u pograničnim, planinskim oblastima, odlikuje drugačiji model demografske starosti prema tipu naselja gde je jasno izražena razlika između urbanih centara i njihovog, emigracijom opustelog, staračkog, ruralnog okruženja.
S obzirom na to da je natalitet decenijama unazad nizak gotovo u celoj zemlji, bez obzira na tip naselja, današnji gradovi Srbije svoju bolju demografsku vitalnost u odnosu na sela duguju „uvozu” stanovništva u najboljim reproduktivnim godinama upravo iz agrarnih područja iz okruženja, konstatuje Nikitović.
Nakon nekoliko decenija, najveći deo tih generacija ulazi u grupu starog stanovništva, a pri tom iza sebe ostavlja malobrojnije generacije, čime doprinosi i porastu opšte starosti gradske populacije. Nastavak ovog trenda treba očekivati i u bliskoj budućnosti.
-----------------------------------------------------------
Na selu priroda, u gradu stres
Stanovništvo u gradovima je izloženo stalnom stresu, kaže mr Dragana Dinić iz Instituta za političke studije.
Ona naglašava da stanovnici gradova žive sasvim drugačijim životom od ljudi na selu. Ljudi u gradovima se manje kreću, ne bave se fizičkim aktivnostima, uglavnom sede, što na poslu, što kod kuće, ispred kompjutera ili televizora. Slaba pokretnost dovodi do prekomerne težine koja može da bude uzrok mnogih oboljenja, poput kardiovaskularnih.
„Ljudi na selu su opušteniji, okruženi su prirodom, udišu čistiji vazduh, fizički su aktivniji, rečju, žive kvalitetnijim životom nego stanovnici velikih gradova. Oni manje obolevaju od infarkta i raka pluća, za razliku od ljudi koji žive u gradovima", kaže Dinić.
N. Kovačević
[objavljeno: 17/07/2008]
