Izvor: Politika, 26.Avg.2012, 23:04 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Despotove lične karte
Stanovnici Srbije su još u srednjem veku dobijali isprave sa svojim imenom (i prezimenom), koje je potpisivao tadašnji srpski vladar. Ali to tek jedna od bezbroj zanimljivosti i neobičnosti na hiljadu stranica „Ilustrovanog vekovnika Beograda”
Vekovima pre najnovijih s čipom, stanovnici Srbije dobijali su „ličnu kartu” sa svojim imenom (i prezimenom), koju je potpisao despot Stefan Lazarević. Da li su i u drugim zemljama još u srednjem veku izdavali slične isprave?
>> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << />
U to doba, piše poznati novinar i publicista Jovan Nikolić, gotovo svaka žena nosila je lančić s krstićem, a pravila oblačenja podrazumevala su duge vezene košulje, haljine od svile i gunjeve sa srebrnom i zlatnom pucadi.
Muškarci su išli u vunenim odelima, od belog ili surog sukna, i haljinama crne, sive, zelene ili modre boje, s postavom ili bez nje, preko uzanih pantalona.
Kakva vremena, takvi običaji.
Pod Turcima, u 16. stoleću, na posebnoj pijaci (At pazar) robovi dobrog izgleda i očuvanog tela prodavani su goli! Kupci su prilazili, zagledali, pipkali pre nego što se upuste u cenkanje. Nuđene su cele porodice, ali i svaki član ponaosob: majke su rastavljane od dece, muževi od žena, braća od sestara.
Iz istorijskog pamćenja grada na uviru Save u Dunav, koje se proteže 24 veka u prošlost, predani i upućeni sakupljač godinama je marljivo beležio neobičnosti, uglavnom nepoznate, koje je ispisao na hiljadu još neukoričenih stranica. Svoje uzbudljivo i zanimljivo kazivanje, od kojeg povremeno ostanete bez daha, ne verujući vlastitim očima, uresio je mnoštvom izvornih fotografija, crteža, skica, karata i dokumenata.
Jedinstvena društvena hronika naselja kojem su osvajači nadevali raznorazne nazive: Singidun, Singidunum, Singedon, Beligrad, Vajsenberg, Alba Greka, Dar ul Džihad, Nandoralba, Belgrado Hodie, Belgraduka.
Naposletku je, sve do naših dana, ostao Beograd i pod tim imenom bio je poprište jednog od najsudbonosnijih većanja u srpskoj povesti: 18. jula 1690. patrijarh Arsenije Treći Čarnojević, beogradski mitropoliti Simeon Ljubibratić, episkopi Isaija, Teofan i Spiridon i igumani manastira Sopoćani, Studenice, Krušedola, Remete, Hopova, Šišatovca i Bešenova odlučili su da se narod preseli u Ugarsku da bi se poštedeo surove osvete Turaka.
U „Ilustrovanom beogradskom vekovniku”, kako je krstio svoje još neobjavljeno obimno štivo, Jovan Nikolić je odabrao najupečatljivija zapažanja čuvenih putopisaca – Evlije Čelebije, Ota Dubislava Pirha, Muhamada Idriza, Bertrandona de la Brokijera, Lava Davidoviča Bronštajna Trockog i ostalih koji su izvesno vreme boravili u našem prestonom gradu.
Potonji je nakratko skoknuo preko Drine, ali tu pripovest, koja nije među pobrojanima, ispričaćemo drugom prilikom.
„Najviše podataka u ovoj zbirci odnosi se na proteklih 200 godina”, podseća pisac nesvakidašnjeg istorijskog vodiča. Tu su tekstovi o prvoj srpskoj i gradskoj vladi, prvim balovima, prvim „po nemačkoj metodi radećim preciznim vekerima”, učešću turskog glavara Ali-Rize na srpskom balu, prvim srpskim lekarima, prvoj biblioteci i, čak, „nečuvstvitelnom” nazivu kafane „Kod pocepanih gaća” koji je, usput rečeno, promenjen na zahtev kraljice Drage Obrenović.
„Vekovnik” je malim delom svojevrsni vremeplov najstarijeg zanata u Beogradu – od kuća s crvenim fenjerima u srednjem veku, preko animir-sala, poput „Lipika” na vrhu Bulevara Aleksandra Obrenovića do kupleraja na Ribarskoj pijaci u Zemunu. Javne kuće su, inače, razvrstavane prema starosti „uslužnih radnica” koje su imale radne knjižice i redovne lekarske preglede.
Podsetimo se, na kraju, nekolikih događaja-prvenaca u prošlosti našeg glavnog grada: prva filmska predstava 1896, prva fabrika 1901. koja je izrađivala „cipele bez federa, lastiša, šnureva i dugmeta”, dva svetska brzinska rekorda aeroplana „zolja” i „matica”, pokušaj kalfe Manojla da 1841. s krilima nalik slepom mišu poleti s gradske carinarnice, prvi srpski avion Ivana Sarića, prvi gradski aerodrom na Banjici, prvi bandži 1936. na Starom sajmištu, s kojeg se skakalo padobranom, skokovi s 40-metarske skijaške skakaonice u Košutnjaku koju je sagradio graditelj Planice Stanko Bloudek, prva budistička pagoda na Zvezdari, jedini gran pri „formule 1” u predvečerje Drugog svetskog rata, gostovanje kompozitora Johana Štrausa koji je knjazu Aleksandru Obrenoviću odsvirao „Srpski narodni marš” i tako redom.
Jovan Nikolić nije nameran da objavi knjigu, voljan je da izdaje mesečnik koji bi čitalo znatno više čitalaca.
Stanko Stojiljković
objavljeno: 27.08.2012.
