Izvor: Blic, 24.Mar.2003, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Čiji je srpski jezik?
Čiji je srpski jezik?
BEOGRAD - U Crnoj Gori trenutno se potpisuje peticija za uvođenje crnogorskog jezika kao zvaničnog. Potrebno je skupiti 10.000 potpisa građana kako bi se ovakva inicijativa našla pred poslanicima crnogorske skupštine. I Ustavna povelja nove zajednice ostavlja mogućnost za uvođenje crnogorskog jezika, jer izričito zabranjuje jezičku diskriminaciju. Osim toga, u Crnoj Gori je ogroman pritisak javnosti da se u Ustav unese crnogorski jezik, i >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << zato verujem da je to neminovno - kaže za 'Blic' dr Vojislav Nikčević, jedan od glavnih zagovornika ideje o zvaničnom uvođenju crnogorskog jezika.
Nikčević pravi i paralelu i kaže da crnogorski jezik sociolingvistički postoji kao jezik, kao i češki, slovački, bugarski, makedonski jezik.
- Svi slovenski narodi su svoje jezike imenovali nacionalnim imenom. S obzirom na odavno postojanje crnogorskog naroda i države, jasno je da su Crnogorci stvorili sopstveni jezik i da na to, poput drugih, imaju pravo - kaže Nikčević. Prema njegovim rečima, crnogorski jezik je blizak srpskom, hrvatskom i bošnjačkom u svom 'štokavskom delu, ali su Crnogorci glavni predstavnici ijekavskog dela jezika'.
- Svi su slovenski jezici nikli iz jednog sistema, ali su se raseljavanjem rodile razlike i različiti jezici - objašnjava Nikčević.
Na pitanje kako Amerikanci i danas govore engleski jezik, a Austrijanci nemački, on objašnjava da u Ustavu SAD nema zvaničnog jezika, a da je engleski zvanični jezik u svega 22 od 50 država u SAD.
- Austrijanci su specifičan slučaj, s kojim se mi ne možemo porediti, jer su Nemci na teritoriji Austrije osnovali svoju državu, pa je ostao njihov naziv jezika. Lingvističkih razlika ima između srpskog i crnogorskog jezika, a osnovne su pet fonema, kojih za razliku od crnogorskog u srpskom jeziku nema - kaže Nikčević, napominjući da je reč o umekšavanju glasova 'š' i 'ž', kao i o još nekoliko specifičnih fonema.
- Osim toga, postoje i brojne leksičke i druge razlike. Najbolji primer je da su Njegoševa dela 1927. godine u Srbiji bila prepričana u vidu pripovetke kako bi bila razumljiva za čitaoce u Srbiji - kaže Nikčević.
Prof. dr Božo Ćorić sa Katedre za srpski jezik Filološkog fakulteta u Beogradu smatra da je 'jasno da se, lingvistički gledano, radi o jednom jeziku, jer je osnovni kriterijum za razliku jezika kriterijum razumljivosti'.
- Dakle, ako se ljudi razumeju bez prevodioca, to je jedan jezik. Sve ostalo je politika - objašnjava za 'Blic' dr Ćorić.
Sličan stav zastupa i njegov kolega sa istog fakulteta mr Mihailo Šćepanović, koji ističe da 'lingvisti, koji nisu pod političkom čizmom, smatraju da ne postoji nijedan razlog za parčanje srpskog jezika'.
- Hrvati, muslimani, a sada i Crnogorci pokušavaju da parčaju jedan jezik zarad političkih ciljeva. Ono što nije urađeno u SAD, Engleskoj ili Nemačkoj urađeno je na Balkanu, da se od jednog naprave četiri jezika. Verujem da Crnogorci takav zahtev ne mogu isterati, jer se crnogorskim jezikom bave amateri. Dakle, to ne može zaživeti, jer takvu ideju zastupaju lingvističke neznalice - tvrdi Šćepanović.
Da nema razloga da se srpski jezik, kako kaže, 'još jednom preimenuje', smatra i prof. dr Miloš Kovačević, sa fakulteta na Palama.
- Gramatička struktura govori da se radi o jednom jeziku, kakav je bio Vukov jezik, koji je kasnije preimenovan u srpsko-hrvatski, iako se radi o srpskom jeziku. Nigde u svetu se jezik ne cepa i za tako nešto nema nikakvog opravdanja. Katarina Preradović Branim jezik od profesora
Nedavno je crnogorski političar Novak Kilibarda tražio da se skupštinski materijali prevode na crnogorski jezik.
- Novak Kilibarda je bio moj profesor, i evo me u apsurdnoj situaciji da branim srpski jezik od svojih profesora. Teško je ozbiljno shvatati ovakve njegove izjave - kaže Mihailo Šćepanović, asistent na Filološkom fakultetu u Beogradu.
Pravo na naziv
Akademik Sreten Perović, predsednik crnogorskog PEN centra, kaže za 'Blic' da je 'srpskim lingvistima, kao i građanima Srbije jasno da su Crnogorci istorijski narod, a Crna Gora stara, triput međunarodno priznata država, te da je njihovo pravo da svoj jezik nazovu nacionalnim imenom'.
- Stanovništvo Crne Gore bilo je podložno drugačijim civilizacijskim i jezičkim uticajima, pa u savremenom crnogorskom jeziku imamo mnogo grecizama, latinizama, talijanizama, a relativno malo turcizama i mađarizama. Evromediteranska leksika je samo jedan od elemenata koji crnogorski jezik čine osobenim. Razlozi za uvođenje crnogorskog jezika u novi Ustav Crne Gore istovetni su razlozima koji obezbeđuju 'ustavni položaj' hrvatskom, srpskom ili bosanskom jeziku - objašnjava profesor Perović, naglašavajući da je ranije i samo pominjanje crnogorskog jezika smatrano 'grehom, a od nekih i raspirivanjem antisrpstva'.
Akademik Perović navodi da se ovih dana često plasira neistina o tome da se sintagma 'crnogorski jezik' javlja tek pri kraju 20. veka, a istina je da se ona javlja pre više od 150 godina i to u knjizi Vuka Karadžića 'Montenegro und die Montenegriner' iz 1837. godine. - Široki intelektualni i građanski pokret u Crnoj Gori ne zalaže se ni za kakvu arhaizaciju, ali nastoji da očuva bogat fond crnogorske leksike i obezbedi dostojanstvo crnogorskog jezika u javnoj upotrebi - objašnjava prof. Perović. Zagovornici crnogorskog
Zagovornici crnogorskog jezika su Crnogorsko društvo nezavisnih književnika, Matica crnogorska, Dukljanska akademija nauka i umjetnosti (DANU), a zvaničnu notu ovakvom zahtevu dao je i crnogorski ministar prosvete Slobodan Backović, inače fizičar po struci, koji se priklonio predlogu za uvođenje crnogorskog jezika. Gotovo identična objašnjenja su da bi i crnogorci jezik kojim govore trebalo da nazovu svojim etničkim imenom, kao što su to učinili svi narodi koji su nekada govorili srpsko-hrvatskim jezikom. Kao odgovor u samoj Crnoj Gori usledila je najava grupe profesora, pisaca, novinara i drugih javnih radnika, na čijem je čelu Jovan Čađenović, o osnivanju udruženja za odbranu srpskog jezika i ćirilice u Crnoj Gori.
