Izvor: Politika, 15.Mar.2008, 13:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Veliko uređenje Spomenika neznanom junaku na Avali
Ministarstvo rada i socijalne politike odobrilo 21 milion dinara za radove predviđene u sledeće dve godine
Na platou isred Spomenika neznanom junaku na Avali pre nekoliko dana osvanula je ljubavna poruka nekog mladića ispisana crvenim sprejom i tako dodatno naružila kompleks koji je već nagrizao zub vremena. Vidljiva oštećenja u crnom jablaničkom granitu potiču još od artiljerijskih granata prilikom borbi za oslobođenje Beograda 1944. godine, a na spomeniku, monumentalnom >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << delu Ivana Meštrovića, jednog od najvećih jugoslovenskih vajara, sagrađenom pre 70 godina, zbog neodržavanja pukotine u kamenu se stalno šire. Osim površinskog uređenja zemljišta, sađenja cveća i košenja trave, godinama ništa nije preduzeto da se obnovi ovo kulturno dobro od nacionalnog značaja.
Republički zavod za zaštitu spomenika kulture Srbije izradio je 2004. godine projekat sveobuhvatne obnove i konzervacije, a zahvaljujući sredstvima koju je za ovu godinu odobrilo Ministarstvo rada i socijalne politike već krajem ovog meseca ili početkom aprila počeće obnova.
Prema rečima Mira Čavaljuge, pomoćnika ministra rada i socijalne politike zaduženog za oblast boračke i invalidske zaštite, za prvu fazu sanacije, koja će obuhvatiti obnovu kompletne kišne kanalizacije, velikog stepeništa i platoa oko spomenika, odobren je 21.000.000 dinara, ali ukoliko se ukaže potreba Ministarstvo je spremno da za ovu namenu izdvoji još novca.
– Po zakonu, sektor boračke i invalidske zaštite je zadužen za negovanje oslobodilačkih tradicija Srbije kao i za održavanje oslobodilačkih spomenika u zemlji u inostranstvu. U svim zemljama spomenici Neznanom junaku imaju poseban tretman.
Odluku o njegovoj obnovi donelo je vladino telo Odbor za negovanje tradicija oslobodilačkih ratova Srbije, na čijem čelu se kao predsednik nalazi Vojislav Brajović, ministar kulture – objasnio je Čavaljuga, koji izvršava naloge ovog odbora.
U toku je proces dobijanja neophodnih administrativnih dozvola i saglasnosti koje bi trebalo da izda Ministarstvo za infrastrukturu, izvođača radova izabraće Zavod za zaštitu spomenika, a Čavaljuga ističe da će celokupna sanacija trajati dve godine.
Projekat obnove Spomenika neznanom junaku na Avali još 2004. godine su, prema Čavaljuginim rečima, uradile arhitekte Marija Jovin i Siniša Temerinski iz Republičkog zavoda za zaštitu spomenika kulture.
Marija Jovin, arhitekta, ističe da predstoji kompletna obnova ovog monumentalnog zdanja.
Jovinova predlaže i da se obnovedve prostorije, koje se nalaze sa južne i severne strane ispod platoa gde je spomenik, nekad namenjene boravku stražara i čuvara, i budu sređene za izlaganje lenti koje su donošene na vencima kao i za knjige utisaka.
– Potrebno je da se ceo gornji plato presloži, a nadam se da će to raditi majstori iz Jablanice, koji bi trebalo da obrade i unutrašnjost spomenika. Kada su zastakljena vrata, došlo je do kondenzacije i smrzavanja unutar prostora, pa je polirani granit oštećen. Nadam sa da će biti urađen i kružni put oko spomenika, jer ima dosta ulegnuća koja skupljaju vodu i dovode do propadanja kolovoza – ističe Jovinova.
Avala obuhvata površinu od 489 hektara i 24. decembra prošle godine Skupština grada ju je proglasila zaštićenim prirodnim dobrom od izuzetnog značaja. Sem Spomenika neznanom junaku od kulturno istorijskih znamenitosti ovde se nalazi i Spomenik ruskoj delegaciji u obliku slomljenog krila, podignut njima u spomen jer je njihov avion 19. oktobra 1964. godine pao na Avali.
Za očuvanje i održavanje higijene i zelenila zaduženo je JP „Srbijašume” i šumska uprava Avala.
– Uz saglasnost Skupštine grada, koja finansira radove u izletničkoj šumi, obnovili smo uzlazna i silazna stepeništa koja su bila potpuno rasklimatana. Potrebno je još da obnovimo osvetljenje jer je godinama mrkli mrak svuda uokolo. Oko spomenika se nalazi staza dužine oko 1.300 metara koja je idealna za šetnju jer se tu ukrštaju šume četinara i lišćara i veoma su dobre za disajne organe. Mnogi se, s pravom, pitaju – ako je Avala tridesetih godina prošlog veka imala rasvetu, zašto je sad na početku 21. veka nema – ističe Rajković.
I Jovinova naglašava da je nedopustivo što je spomenik na Avali u potpunom mraku i što je postao stecište huligana.
– Prilikom gradnje Meštrović je više od 3,5 kilometara električnih kablova ukopao pod zemlju da bi osvetlio spomenik. Jedino što tada nije uspeo jeste da baklje, koje su gotovo sve pokradene, budu na plin, jer tada nije bilo mogućnosti za gasno osvetljenje – objašnjava Jovinova.
-----------------------------------------------------------
Spomenik na ostacima srednjovekovnog grada Žrnova
Kamen temeljac sa staklenom bocom u kojoj se nalazila pergamentna povelja za Spomenik neznanom junaku postavljen je na Vidovdan 28. juna 1934. godine, a osveštan je istog datuma četiri godine kasnije.
Seljaci okolnih sela oko Avale, borci oslobodilačkih ratova 1912. do 1918. godine, pre podizanja monumentalnog obeležja neznanom junaku, od svojih sredstava su 1922. godine podigli skroman omanji kameni krst koji se danas nalazi u crkvi u Belom Potoku.
U tekstu Stevana Živanovića o građenju spomenika na Avali, objavljenom 1968. godine, govori se o problemima i teškoćama koje su pratile izgradnju velikog Meštrovićevog dela.
Zamisao vajara bila je da se spomenik podigne na ostacima starog srednjovekovnog grada Žrnova, kao mauzolej sa kriptom. Kralj Aleksandar Karađorđević Ujedinitelj, kao investitor radova, raspolagao je majdanom kod sela Tande u istočnoj Srbiji i želeo je da spomenik bude izgrađen od crvenog granita. Međutim, za izgradnju su bili potrebni veliki, kompaktni i homogeni blokovi, pa su geolozi i stručnjaci smatrali da je ovaj kamen nepostojan i podložan habanju i preporučili jablanički granit iz nalazišta na levoj obali Neretve.
Veliki kameni blokovi, veličine 3,972 kvadratna metra, transportovani su železnicom do Ripnja, a rukovođenje i izvršenje radova povereno je inženjeriji tadašnje Jugoslovenske vojske. Avalski odred obrazovan je od štaba, dve pionirske i jedne automobilske čete. A da je u gradnji učestvovao veliki broj ljudi govori i podatak da su pionirske čete imale po 170 ljudi, automobilska 69 osoba i 43 automobila, a broj klesara bi povremeno dostizao i brojku od 80.
Klesanje, osam karijatida, koje predstavljaju majke iz različitih jugoslovenskih republika, odevenih u narodne nošnje, koje nose masivan kameni krov mauzoleja i simbolišu čuvare poslednje večne kuće neznanog junaka, rađeno je u Splitu pod Meštrovićevim nadzorom. Njihova težina je bila oko 12 tona, a pretovarane su na železničkoj stanici Ripanj parnom vagonskom dizalicom. Postavljene su tako da se na zapadnoj strani, pored ulaza u spomen-mauzolej, nalaze Šumadinka, Hrvatica, Slovenka i Crnogorka, a sa istočne strane Makedonka, Bosanka, Dalmatinka i Vojvođanka.
-----------------------------------------------------------
Jelena Lucić
[objavljeno: 16/03/2008]
