Izvor: Politika, 20.Okt.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sećanje na oslobodioce Beograda
Na današnji dan pre 62 godine naš glavni grad je, posle završnih borbi koje su trajale sedam dana, oslobođen u Drugom svetskom ratu
Predstavnici SUBNOR-a, vojske Srbije, Skupštine grada i drugih organizacija danas će polaganjem venaca i odavanjem pošte poginulim borcima obeležiti 20. oktobar – dan oslobođenja Beograda u Drugom svetskom ratu. Biće to prilika da se oni, ali i ostali žitelji Beograda još jednom podsete na ovaj značajan datum iz naše novije istorije, >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << ali i da se u pojedinim krugovima ponovo povede rasprava o karakteru tih događaja.
Podsetimo, Beograd je, posle okupacije koja je trajala duže od tri godine, konačno oslobođen 20. oktobra 1944. godine. Oslobođenju su prethodile završne borbe koje su počele 14. oktobra i trajale nedelju dana. U njima je pod komandom Peke Dapčevića učestvovalo oko 50.000 boraca Narodnooslobodilačke vojske Jugoslavije, raspoređenih u devet divizija, i veliki broj crvenoarmejaca, pripadnika Četvrtog motomehanizovanog korpusa, čiji je komandant bio čuveni general Vladimir Ždanov. Oni su prodirali prema gradu iz nekoliko pravaca, a glavni je bio Avala–Banjica–Dedinje–Slavija. Partizani su prvo ušli u Rakovicu, a poslednji je oslobođen Zemun – 22. oktobra. Učesnici ovih događaja, sada već u poodmaklim godinama, kažu da su se u gradu vodile prave ulične borbe, a sećaju se i jednog, dobro utvrđenog tenka kod spomenika knezu Mihailu na Trgu republike iz kojeg su Nemci dugo i uporno dejstvovali. Poslednji otpor nemačke trupe su pružale oko Železničke stanice i na Kalemegdanu. U borbama za oslobođenje Beograda, prema zvaničnim podacima, poginula su 2.994 borca Narodnooslobodilačke vojske i 960 pripadnika Crvene armije, a procenjuje se da je poginulo oko deset hiljada Nemaca. Većina poginulih oslobodilaca bili su mladi ljudi, od kojih neki još nisu napunili ni 18 godina.
Inače, 20. oktobar dugo je bio zvaničan praznik glavnog grada. Toga dana dodeljivane su oktobarske nagrade, održavane akademije i druge svečanosti, a ovaj datum često je "rukovodećim strukturama" bio prilika da upute svoje poruke narodu.
Učesnici NOR-a i jedan broj istoričara smatraju da su ovaj, ali i ostali značajni datumi iz Drugog svetskog rata, poslednjih godina nepravedno zapostavljani. Oni ističu da se ratne žrtve i veliki doprinos naše zemlje u antifašističkoj borbi ne smeju zaboraviti niti marginalizovati, a istorijske činjenice prepravljati. Pojedini istoričari, međutim, misle da 20. oktobar za Beograđane nije predstavljao nikakvo pravo oslobođenje, budući da su oslobodioci odmah zaveli diktaturu i jednopartijski sistem, a veliki broj građana, potencijalnih ideoloških protivnika streljali pod lažnom optužbom da su sarađivali sa Nemcima. Oni se pitaju zašto Josip Broz Tito nije učestvovao u tim borbama, i šta bi se desilo da je dogovor saveznika bio drugačiji, odnosno da li bi Beograd tada oslobodili partizani ili neka druga vojska.
Ipak, većina istoričara smatra da ove događaje treba osloboditi od ideoloških predrasuda i crno-belih pogleda na prošlost, odnosno da dan oslobođenja Beograda u Drugom svetskom ratu, kao važan datum u antifašističkoj borbi našeg naroda, treba dostojno obeležavati. To je i dug prema četiri hiljade ljudi poginulih za oslobođenje našeg glavnog grada.
J. Gajić
[objavljeno: 20.10.2006.]
