Izvor: Politika, 15.Okt.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Raskoš bivše SFRJ
Zidovi zdanja kriju riznicu radova najvećih jugoslovenskih umetnika međuratnog i posleratnog perioda
Na jednoj od najlepših lokacija Novog Beograda, u blizini Ušća, nalazi se monumentalno zdanje od belog bračkog kamena površine oko šest i po hektara bivša Palata federacije, a poznatije kao SIV. Mali broj ljudi je zaista upoznat sa kulturnom i umetničkom vrednošću ove građevine u kojoj je donedavno bio smešten najveći deo savezne državne administracije, a koja je >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << po mišljenju mnogih među najlepšim u Evropi, pa i u svetu.
Daleke 1947. godine, raspisan je konkurs za izradu projekta zgrade u kojoj će biti smeštena vlada velike Jugoslavije. Na konkursu je pobedio projekat hrvatskog arhitekte Vladimira Potočnjaka, ali posle njegove smrti projekat preuzima srpski arhitekta Mihailo Janković sa svojim timom, koji će u njega uneti izvesne promene. Temelji zgrade su postavljeni 1947. godine, a posle pauze od sedam godina nastavljeno je sa gradnjom, da bi bila završena 1959. godine. Izvođač radova bilo je srpsko građevinsko preduzeće "Rad".
Građevina je projektovana u pročišćenom modernom neoklasicističkom stilu, pod uticajem škole francuskog arhitekte Korbizijea. Osnova palate je simetrična sa središnjim korpusom i dva bočna krila. Ispod srednjeg krila nalazi se niži deo ispod staklene kupole. Pored 13 konferencijskih sala i 744 kancelarija, u kojima je nekada radilo i do četiri hiljade državnih službenika, zgrada sadrži i impozantni svečani deo, namenjen prijemu stranih državnih delegacija i održavanju drugih skupova na visokom nivou.
Zbirka umetničkih dela nije samo značajna po broju eksponata već i po njihovoj umetničkoj vrednosti.
Svaka republika bivše SFRJ dobila je deo zajedničkog prostora u centralnom delu za uređenje po vlastitom nahođenju, odnosno svoj salon. Time je došlo do oplemenjivanja prostora i uvođenja etnomotiva, karakterističnih za svaku republiku. Tako, u makedonskom salonu stolice, tepisi i dekoracija odišu orijentalnim duhom, a zidove ukrašavaju rozete od drveta sa cvetnim motivima i slika sa tipičnim makedonskim pejzažom.
Enterijer crnogorskog salona inspirisan je Njegoševim dobom, sa ručno tkanim tepisima, sofrom i stolicama postavljenim okolo. Vrata su u reljefu sa motivima iz istorije Crne Gore, autora Nebojše Mitrića. U ovoj prostoriji nalaze se i vajarska dela, dve skulpture Rista Stijovića, jedna u mermeru pod nazivom ,,Papagaj ara", a druga u bronzi ,,Akt žene u ležećoj pozi". Tu je i vrlo impresivna ,,Bista Crnogorca", rad Draga Đurovića od patiniranog gipsa, kao i jedna figurina, delo Mitričevskog.
U srpskom salonu, tepisi su izrađeni prema crtežima Lazara Vujaklije, a na zidu se nalaze ulja na platnu Peđe Milosavljevića "Dubrovnik" i "Konak u Topčideru", kao i dva reljefa od bronze "Osvajanje Beograda" i "Lov" Nebojše Mitrića.
Takozvani braon ili bosanski salon karakteriše velika tapiserija "Šuma" Voje Dimitrijevića i Branka Subotića, slika Petra Lubarde "Kvrgava stena", kao i portret Nikole Tesle autora Slavomira Anđelića.
Jugoslovenski i ujedno najveći salon, koji po rečima kustosa Palate federacije Slavomira Anđelića može da ugosti i do dve hiljade ljudi, ukrašavaju fascinantne freske od 20 metara dužine i četiri metra visine "Let u kosmos" Petra Lubarde i "Putevima Jugoslavije" Lazara Vujaklije, kao i triptih mozaika "Stvaranje nove Jugoslavije" Mladena Srbinovića. Navedeni salon je služio bivšim predsednicima za dodelu odlikovanja istaknutim ličnostima iz kulturnog i javnog života. U holu ispred salona nalazi se mozaik "Sutjeska", rad Slovenca Marija Pregelja, dužine 12 i visine osam metara, prepoznatljiv kao pozadina predsednicima države prilikom obraćanja medijima.
Hrvatskim salonom dominira freska "Gromača" čiji je autor Oto Gluha dužine oko 20 metara. Tu je izloženo i ulje na platnu Lazara Vozarevića "Sutjeska" i tapiserija Jagode Bujić ,,Gradovi".
Slovenački ili "plavi" salon korišćen je uglavnom za konferencije za novinare, dok su u sali "Beograd" održane mnoge sednice Savezne vlade.
Pored navedenih autora, vredi pomenuti i druga istaknuta imena čija dela obogaćuju ogromnu umetničku riznicu palate, između ostalih Đorđa Andrejevića Kuna, Milana Konjovića, Jovana Bijelića, Stojana Aralicu, Rista Stijovića...
Posebnu atrakciju u centralnom ili svečanom delu palate predstavlja kristalni luster na kupoli, težak devet tona sa oko 2.500 sijalica, kao i dva mozaična stuba sa pozlaćenim kamenčićima.
Valja napomenuti da su sredstva za izgradnju ovog objekta bila obezbeđena iz budžeta Republike Srbije.
Ovih dana, u gotovo praznom zdanju tek poneki glas odjekne među mermernim kolonadama, razlegne se preko stepeništa i nestane u nepreglednim hodnicima. Palata samo još svojim unutrašnjim sjajem i dostojanstvenošću podseća na minulo doba daleke velike Jugoslavije.
Jelena Lazić - Bojana Šoškić
[objavljeno: 15.10.2006.]
