Izvor: Večernje novosti, 09.Jul.2014, 15:26 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Na pločniku kupovali vodu i led
SNABDEVANjE vodom do kraja 19. veka predstavljalo je jedan od većih problema stanovnika našeg grada. Varoš je postepeno narastala, a do vode, pogotovo one čiste i pijaće, nije bilo lako doći. Do uvođenja varoškog vodovoda 1892. godine beogradske vlasti nisu bile na malim mukama. Do tada su se naši stari uglavnom snabdevali iz česama i bunara. Na beogradskim česmama neretko je nestajala voda, ili bi gužve bile velike, a katkad su zbog nakupljene nervoze izbijale čarke, pa i ozbiljnije >> Pročitaj celu vest na sajtu Večernje novosti << tuče. U to vreme postojalo je zanimanje - sakadžija. To su bili ljudi koji su na zapregama imali oveće bure. Hroničari kažu da je na uglu Gospodar Jovanove i Kralja Petra bila Saka česma, sa koje su sakadžije uzimale vodu za dalju preprodaju, a neretko je voda bila savska ili dunavska, i tada je služila isključivo za pranje. Da napravimo poređenje sa sadašnjim vremenom: to je bila voda koju bismo danas odredili kao „tehničku“. Drugi zanat, koji se izrodio iz sakadžijskog, nastao je početkom 20. veka, i to su bile ledadžije, ljudi koji su na zapregama razvozili led po gradu. Potrošači su im bili vlasnici kafana, ali i dobrostojeći Beograđani koji su imali potrebu da ohlade namirnice ili da imaju led za kakvu drugu namenu. Kako nam je rekao istraživač starog Beograda dr Vidoje Golubović, čak i posleratni grad pamti ovakva mesta za proizvodnju leda, a ona, prestižna zanatska radnja koja se bavila ovim poslom zvala se „Fabrika leda“. - Ova „fabrika“ nalazila se na tadašnjem ulazu u Tašmajdanske pećine - objašnjava dr Golubović. - Hroničari beleže kako je postojala na tom mestu od 1947. godine, a poslovala je do 1953, kada je počelo raščišćavanje terena na kojem će zatim nići stadion Tašmajdan. Predratni Beograd već je imao jasnu potrebu za ledom i ove zanatlije i trgovci pristojno su poslovali, a i u posleratnom gradu na tržištu je ostala ista, velika potražnja. Tim pre što je varoš konstantno imala porast broja stanovnika, a frižideri su ušli u upotrebu tek kasnije. Predratne zanatlije čiji posao je bio da snabdevaju grad ledom imale su posebna kola i opremu da bi svoj posao odradili kako treba. - Ledene table su stavljali u posebne naprave sa policama, - objasnila nam je Zorica Civrić iz Muzeja nauke i tehnike. - Sandučaste ormane za led zvali su „ajskasne“. One su imale izolaciju od plute, a u unutrašnjim zidovima bile su obložene limom. U posebnu pregradu stavljan je led koji je mogao da traje i po dva dana. Na bočnoj ili zadnjoj strani nalazila se slavina za ispuštanje vode nastale topljenjem leda. Tako su voda i led decenijama u centar grada stizale - na zapregama koje su vukli konji. SIROTINjA Sakadžije su dobile ime po arapskoj reči „saka“ koja se odnosila na bure, a poznato je da su u Otomanskoj imperiji mnoge reči preuzete iz arapskog i persijskog jezika, koje je početkom 20. veka, jezičkom reformom, potisnuo Kemal Ataturk. Ove zanatlije su u ubogim dvokolicama sa mršavim konjima razvozile vodu za neki sitan novac, i smatralo se da je ovo zanat ubogih ljudi, najčešće onih koji su sa juga došli u Beograd.
Nastavak na Večernje novosti...
