Izvor: B92, 06.Okt.2020, 16:00
Orbanov poraz
Poraz mađarskog premijera Viktora Orbana. Isterivanje "Sorosovog" univerziteta iz Budimpešte nije bilo zakonito, presudile sudije Evropskog suda u Luksemburgu
Najviši sud Evropske unije po drugi put ove godine presudio je da mađarska vlada maltretira strane organizacije, a naročito Centralnoevropski univerzitet američkog milijardera Džordža Sorosa. U junu je Evropski sud proglasio ništavnim mađarski zakon o regulisanju rada nevladinih organizacija, a danas je ništavnim >> Pročitaj celu vest na sajtu B92 << proglasio zakon o regulisanju rada stranih visokih škola.
Tužbu protiv toga zakona podnela je Evropska komisija. Evropski sud je presudio da mađarski zakon krši, kako ugovore EU i povelju EU o osnovnim pravima, tako i odredbe Svetske trgovinske organizacije. Mađarski parlament je 2017. doneo zakon koji propisuje da izdavanje visokoškolskih diploma pretpostavlja postojanje ugovora između Mađarske i zemlje u kojoj je sedište stranog univerziteta. Osim toga, dotični univerzitet mora da nudi studije i u zemlji svog porekla.
Te dve odredbe dovode u lošiji položaj strani univerzitet u odnosu na mađarske univerzitete, ocenile su sudije Evropskog suda. Time ne bi bila zagarantovana sloboda istraživanja i podučavanja, te sloboda delovanja stranih visokoškolskih ustanova, smatraju sudije, piše Dojče vele.
Evropska komisija je 2018. podnela tužbu protiv mađarskih zakona. S obzirom na to da je Centralnoevropski univerzitet sa 17.000 studenata bio jedini strani privatni univerzitet u Mađarskoj koji nije ispunjavao uslove, zakon je očigledno bio usmeren protiv osnivača i sponzora toga univerziteta Džordža Sorosa.
Zbog svojih liberalnih ponuda studija i profesorskog kadra u kojem je bilo mnogo mađarskih emigranata, takozvani „Sorošev univerzitet“ odavno je bilo trn u oku nacionalno-konzervativnom premijeru Viktoru Orbanu.
Orban je razvio neku vrstu teorije zavere oko Džordža Sorosa, Amerikanca jevrejske vere koji potiče iz Mađarske. Milijarder koji je upravo navršio 90 godina radi, prema Orbanovom mišljenju, na uspostavljanju vladavine liberala nad celim svetom i na zameni mađarskih hrišćana muslimanskim doseljenicima. Nedavno je Orban u jednom novinskom članku optužio i Evropsku uniju da na tome usko sarađuje sa Sorosom.
Za vreme kampanje za izbore za Evropski parlament 2019, Viktor Orban je dao da se postave antisemitski intonirani plakati i bilbordi koji su prikazivali Sorosa i tadašnjeg predsednika Evropske komisije Žan-Kloda Junkera. Mađarski mediji, koji su u međuvremenu gotovo svi na vladinoj liniji, nazivali su Centralnoevropski univerzitet „liberalno-ekstremističkom stražom“ ili kadrovskom školom Sorosovih plaćenika.
Centralnoevropski univerzitet je pokušao da ispuni uslove iz mađarskog zakona i sklopio je ugovor o saradnji s Bard koledžom u američkoj saveznoj državi Njujork. Njujork je bio spreman da sa Mađarskom sklopi i bilateralni ugovor o priznavanju univerzitetskih diploma, ali premijer Viktor Orban je to odbio.
Nakon višemesečnog taktičkog natezanja, Univerzitet je odlučio da preseli svoje sedište od jeseni 2019. u Beč. Preseljenje bi trebalo da bude okončano ove jeseni.
Presuda Evropskog suda je još jedna bolna opomena mađarskom premijeru. A to koje će biti posledice, tek će se videti. Da li će Centralnoevropski univerzitet vratiti u Budimpeštu ili će u civilnom procesu tražiti nadoknadu štete od mađarske države, još nije jasno.
Ironija sudbine je da je Viktor Orban 1989. studirao na Oksfordu uz pomoć stipendije Džordža Sorosa, tada još kao liberalni opozicionar. Soros je pomagao tada još liberalnu stranku Fides, koju je Orban u međuvremenu pretvorio u desno-nacionalističku stranku. Orban je 2016. tvrdio da Sorosa i snage koje on predstavlja treba proterati iz Mađarske.
Džordž Soros smatra da Orban njega koristi kao žrtvenog jarca kako bi ostvario svoje planove na unutrašnjem planu.
„On je ambiciozan čovek“, izjavio je Soros o Orbanu za Njujork tajms 2019. godine. „Na putu da obezbedi za sebe moć, on je razvio sistem korupcije kako bi se obogatili i on i njegovi pomagači.“
Slične optužbe ponovila je ove nedelje i poslanica u Evropskom parlamentu, bivša nemačka ministarka pravosuđa Katarina Barlej (SPD) u intervjuu za nedeljnik „Špigl“.
