Izvor: Politika, 19.Apr.2008, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Cenjeni istoričar
Nagrada grada Beograda za 2007, u oblasti društvenih i humanističkih nauka pripala je akademiku Miloradu Ekmečiću za knjigu „Dugo kretanje između klanja i oranja. Istorija Srba u novom veku (1492-1992)”. Delo je objavio Zavod za udžbenike, a naslov je pozajmljen iz ocene dugog hoda srpske istorije koju je 1919. godine dao Ivo Andrić.
Milorad Ekmečić je rođen 4. oktobra 1928. godine u Prebilovcima. Od oktobra 1944, pa do završetka rata bio je kurir u NOV, u komandama >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Čapljine i Konjica. Na Sveučilištu u Zagrebu diplomirao je Opštu istoriju novog veka; bio je predavač na Filozofskom fakultetu u Sarajevu od 1952, a doktorirao je na temu ustanka u Bosni 1875-1878. godine. Naučnu specijalizaciju obavio je na Univerzitetu Prinston, i bio je dva puta gostujući profesor na univerzitetu An Arbor u Mičigenu i Lorens u Kanzasu.
Njegovi pogledi na religiju kao vododelnicu jugoslovenskih nacija, stoji u biografiji, izazvali su polemiku sa hrvatskim i muslimanskim istoričarima 1972-1973; upravo te je godine postao dopisni član Akademije nauka BiH, a redovni 1981. Za člana SANU van radnog sastava izabran je 1978, a redovnog 1992. Te godine je, inače, postao član Političkog saveta Srpske demokratske stranke; pripadnici muslimanskih „Zelenih beretki” uhapsili su njega i porodicu u maju 1992, ali je uspeo da prebegne u Srbiju.
Odmah po dolasku, u izjavi „Politici” je rekao da su sada na vlasti „oni koji su me – u ime marksizma i klasnog pristupa našoj istoriji iz 1972. godine optuživali da sam antimarksista”. Dodao je i da ostaje pri stavu da je titoizam bio istorijska degeneracija staljinske verzije socijalizma prema autoritarnoj ideologiji totalitarnih desnih pokreta u Srednjoj Evropi. Posle bekstva sa porodicom u Beograd uvek je, međutim, govorio da u Sarajevu strah seju religiozni fanatici, a da se njegove komšije muslimani odnose prema njemu vrlo prijateljski. Na Filozofskom fakultetu Beogradskog univerziteta predavao je kao profesor, i sa tog je mesta penzionisan 1995. godine.
U proleće 1991. godine izjavio je da ne veruje u mirni razlaz jugoslovenskih naroda. „Pred nama je agonija dugoročnog truljenja u državi koja nije sposobna da živi, a još manje da umre”, rekao je tada. Procenjivao je da će se evropske države i velike sile zalagati da sačuvaju jugoslovensku državnu celinu, a vladu Slobodana Miloševića je u leto iste godine ocenio pre kao blagi balkanski degolizam, nikako boljševizam. Za Dobricu Ćosića, prvog predsednika SR Jugoslavije, kazao je da je nekrunisani patrijarh srpske kulture.
U intervjuu „Vremenu” 30. oktobra 1995. godine, Vladimir Srebrov, jedan od potpisnika svih dokumenata o osnivanju SDS u BiH, optužio ga je kao glavnog ideologa Memoranduma SANU, iz BiH. Parafrazirane su i Ekmečićeve reči iz marta 1992: da je srpski narod spreman da žrtvuje najmanje od 100.000 do 200.000 života da bi ostvario svoj istorijski cilj, i da bi ustanak Srba bio jednak Francuskoj revoluciji. Isti list citirao je nešto kasnije i Ekmečićevu izjavu da je primoravanje Srba da priznaju nezavisnost satelitskih država Bosne i Hrvatske jednako odvratno kao i gutanje žabe.
Predviđa da će do 2025. islam biti najbrojnija religija Evrope. Autor je, između ostalih, dela: „Istorija Jugoslavije” (sa V. Dedijerom, S. Ćirkovićem i I. Božićem), „Stvaranje Jugoslavije 1790-1918”, „Ratni ciljevi Srbije 1914”, „Srbi na istorijskom raskršću”, „Revolucija 1848. i Balkan”, „Dijalog prošlosti i sadašnjosti”" Ugledan je i cenjen istoričar, srdačan i otvoren u susretima i razgovorima.
Anđelka Cvijić
[objavljeno: 20.04.2008]
