Izvor: Blic, 30.Jan.2009, 12:37 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Đubre pomešano sa ljudskim kostima!
VRBAS - Spomen-ploča kojom su vrbaski Nemci obeležili 150 godina od doseljavanja u grad nestala je u gustom šipražju koje već godinama pokriva najstarije nemačko groblje u Vrbasu, a na otvorenim grobovima smeće je pomešano sa ljudskim kostima!
- Takav odnos prema istoriji, kao da posle nas nikog neće biti je sramotan - ogorčena je arheološkinja Vesna Grgurović, dodajući da je i sama spomen-ploča, delimično uništena.
Na groblju s kraja 18. veka sahranjeni >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << su mnoge nemačke porodice značajne za razvoj Vrbasa, a pored se nalazi i malo jevrejsko groblje, osnovano polovinom 19. veka, kao svedočanstvo na malu zajednicu Jevreja koja je živela u Vrbasu. Oba groblja godinama, služe za odlaganje smeća, a spomenici i grobnice, neretko su bili meta pljački. Članovi udruženja ljubitelja starina i udruženja prijatelja muzeja, kao i zaposleni u Muzejskoj zbirci već godinama bezuspešno pokušavaju da izdejstvuju kod nadležnih da se taj prostor uredi kao spomen-park.
- Ta groblja su nepresušan izvor informacija o istoriji grada i šteta je što su tako zapuštena. Pre nego što smo uspeli da govorimo sa komunalnim preduzećem da ukloni rastinje pre dve godine nije bilo moguće prići dalje od ulaza - kaže istoričar Pavle Orbović i dodaje da je danas slituacija slična kao i pre uređivanja. Tada je sa groblja uklonjeno desetak prikolica korova i šiblja.
- U pitanju je zanimljiv bakrorez koji prikazuje dolazak prve nemačke porodice u Vrbas. Pretpostavljam da je zbog bakra neko došao na ideju da zaradi - kaže Orbović. - Ako je, posle rata, bilo revolta prema Nemcima, ta vremena su davno prošla. Što se tiče vrbaskih Jevreja, nemoguće je naći drugo opravdanje osim nemara. Većina ih je stradala u logorima, a iza sebe su ostavili fabrike ulja, sirćeta i šećera, brojne zgrade, sinagogu i groblja - dodaje Obrović.
O sinagogi s početka 20. veka, kao i o razlozima za rušenje u mirnodopsko vreme 1947. godine se malo zna.
- Postoje verzije da je sinagoga bila uništena požarom, pa je to razlog zbog kojeg je srušena. Zanimljivo je da su od materijala porušene sinagoge sagradili nekadašnji dom kulture koji je izgoreo 1993. godine - objašnjava Vesna Grgurović i dodaje da su ostale neke fotografije vrbaske sinagoge, kao i stubovi.
Od sinagoge ostala četiri stuba
- Dva stuba sinagoge i danas čekaju na svoje trajno mesto ispred zgrade nekadašnjeg muzeja, dok je jedan u biblioteci - kaže Grgurovićeva i dodaje da su dva stuba pronađena zakopana prilikom iskopavanja gasovodne mreže. Četvrti stub kao spomen na vrbaske Jevreje nalazi se ispred zgrade „Poljoopreme", koja je sagrađena na mestu nekadašnje sinagoge. Prostor oko spomenika je zapušten, a betonske žardinjere koje ga okružuju služe kao kante za otpatke
- Nažalost, ne samo da se ne ponosimo kulturnim i istorijskim nasleđem, već nemarom činimo ono zbog čega će se naši potomci jednog dana stideti - kaže ona.
