Izvor: Radio Televizija Vojvodine, 23.Jan.2012, 14:46   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Obeležena 70.godišnjica Novosadske racije

NOVI SAD -

U Novom Sadu danas je obeležena 70. godišnjica Racije, tokom koje je mađarska vojska ubila i pod led Dunava bacila najmanje 1.300 Novosađana.

U ime Srpske pravoslavne crkve (SPC) pomen je pred više stotina građana služio patrijarh Irinej na Keju žrtava racije.

"Obuzima nas jeza i užas i dan-danas zbog stradanja nedužnih građana Novog Sada i Bačke. Diže nam se kosa na glavi i ledi krv u žilama. To su najcrnji i najkrvaviji dani u istoriji Novog >> Pročitaj celu vest na sajtu Radio Televizija Vojvodine << Sada i okoline, mnogo crnji i krvaviji od onih dana kada je ovim prostorima harao Atila Hunski", kazao je poglavar SPC.

Prema njegovim rečima, u Raciji su stradali Srbi, Jevreji i Romi, sami zato što su bili drugačije vere i nacije.

"Tada su stradali Srbi koji su pripadali pravoslavnoj veri. I to je bila njihova krivica, jer nisu pripadali veri svojih zlotvora. To je narod koji je vekovima živeo na ovim prostorima i svojim telima branio moćnu Austrougarsku carevinu od Osmanlijskog carstva. Stradali su i Jevreji, nama bratski narod, stradala su naša braća Romi, koji su vekovima živeli sa nama. I svi oni su stradali jer su pripadali drugom narodu i drugoj veri", rekao je patrijarh Irinej.

Poglavar SPC je rekao da je egzekutor strašne odmazde protiv srpskog, jevrejskog i romskog naroda bila mađarska vojska, ali i neke komšije iz Novog Sada, koje su stale na stranu okupatora i učestvovale u strašnom zločinu.

"Činili su dela kojih bi se i đavo postideo, slične onim delima koje su u to vreme u našim zapadnim predelima gde su stradale stotine hiljada nedužnih naših ljudi. Možemo da im kao hrišćani oprostimo, ali ne smemo da zaboravimo da se ne bi to isto ponovilo", poručio je on.

Direktor Centra "Simon Vizental" iz Jerusalima, lovac na naciste Efraim Zurof, rekao je da su zločini poput Racije bili proizvod politike rasizma i antisemitizma nacističkog Trećeg Rajha i njegovih saveznika.

"Pravda i sećanje su načini da se reaguje na ovakve zločine. Ali, pravda može da pokaže ozbiljne nedostatke", rekao je Zurof.

On je podsetio na slučaj bivšeg mađarskog žandarmerijskog kapetana Šandora Kepira, koga je sud u Budimpešti prošlog leta oslobodio krivice, usled nedostatka dokaza.

"Zato je veoma važno da smo ovde danas, da se sećamo, i da glasno i jasno poručimo da nijedna politizovana presuda ne može da preinači činjenice niti da spere krivicu počinilaca", naveo je Zurof.

U ime Jevrejske zajednice Srbije, pomen je služio vrhovni rabin Isak Asiel.

Pomenu žrtvama Racije prisustvovao je i gradonačelnik Novog Sada Igor Pavličić sa saradnicima, kao i predsednik Skupštine Vojvodine Šandor Egereši.

Ovogodišnjem obeležavanju godišnjice Racije prethodio je spor SPC i gradske vlasti oko toga ko će, kada i gde organizovati pomen, odnosno komemoraciju, kao i ko sme, a ko ne sme da govori na pomenu.

U javnosti ima i polemike da li je u Novosadskoj raciji ubijeno oko 1.300 Novosađana, što je zvaničan podatak, ili, kako tvrde pojedini istraživači, između 3.400 i 4.000 ljudi.

Nakon pomena koji je organizovala SPC, novosadske vlasti će u Gradskoj kući organizovati skup o Raciji, na kojem će takođe govoriti Efraim Zurof.

Memorijalno društvo "Racija 1942" popodne će organizovati pomen žrtvama Racije na novosadskom kupalištu "Štrand", gde su mađarske snage u januaru 1942. ubijale i pod led Dunava bacale Novosađane uhapšene tokom Racije.

To udruženje zahteva od gradske vlasti da postavi spomen-obeležje na Štrandu.

Racija je sprovedena u Šajkaškoj oblasti u Bačkoj, Novom Sadu i Bečeju.

Pavličić je najavio da će Zurof, koji je počasni građanin Novog Sada, posle pomena u Gradskoj kuć održati predavanje i o Novosadskoj raciji.

U organizaciji Crkvene opštine Novi Sad i Memorijalnog društva "Racija 1942", u 15 sati biće održan pomen žrtvama Racije i na dunavskom kupalištu Štrand, mestu stradanja Novosađana ledenih januarskih dana pre sedam decenija.

Predstavnici Gradskog odbora Omladine Lige socijaldemokrata Vojvodine (LSV) i članovi Antifašističke akcije Novog Sada položili su u subotu vence kraj spomenika "Porodica", povodom obeležavanja 70. godišnjice Novosadske racije.

Novosadsku raciju sprovele su snage okupatorske mađarske vojske i žandarmerije, uz učešće i dela lokalnog stanovništva, od 21. do 23. januara, u okviru Racije u južnoj Bačkoj koja je počela 4. a završena 29. januara 1942. godine.

Nepoznat tačan broj žrtava

Prema do sada utvrđenim zvaničnim podacima, za ta tri dana je u Novom Sadu brutalno ubijeno 1.246 ljudi od kojih je 489 muškaraca, 415 žena, 165 dece i 177 starijih osoba.

Evidentirano je, kako se navodi u "Kratkoj istoriji Novog Sada" Đorđa Srbulovića, da je među žrtvama bilo 809 Jevreja, 375 Srba, 18 Mađara,15 Rusa, 13 Slovaka, devet Hrvata, troje Nemaca i po dvoje Rusina i Slovenaca.

Memorijalno društvo "Racija 1942" u Čurugu beleži da je u Novosadskoj raciji ubijeno najmanje 4.000 ljudi i da tačan broj još nije utvrđen.

To društvo je navelo podatke iz mađarskih vojnih krugova u Drugom svetskom ratu do kojih je došao poslanik Stranke malih posednika Endre Bajči Žilinski, prema kojima je Racija u Bačkoj odnela najmanje 12.763 žrtve.

U monografiji "Racija - treća grupa masovnih zločina", knjizi koju je priredio novosadski istoričar dr Drago Njegovan, navedeno je da je u toj akciji "čišćenja i pacifikacije južne Bačke" na razne načine učestvovalo 1.235 Mađara, počev od regenta Mikloša Hortija koji je o svemu bio obavešten, do mnogih lokalnih stanovnika.

Taj broj je utvrdila Državna komisija za utvrđivanje ratnih zločina okupatora i njegovih pomagača na teritoriji Vojvodine, a među počiniocima tog zločina navedeno je i ime Šandora Kepira, ondašnjeg oficira mađarske žandarmerije u Novosadskoj raciji.

Kepiro (97) je prošle godine umro u Budimpešti, pošto je, neposredno pre smrti, u tamošnjem sudu oslobođen od odgovornosti za zločine počinjene u Novom Sadu pre 70 godina.

Nastavak na Radio Televizija Vojvodine...