Izvor: Politika, 17.Avg.2006, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Gras posvađao žitelje Gdanjska
Rasprave povodom zahteva da književniku bude oduzeto priznanje počasnog građanina grada u kome je rođen Specijalno za "Politiku"
VARŠAVA, 16. avgusta – Pre tačno godinu dana slavni nemački pisac, dobitnik Nobelove nagrade Ginter Gras privukao je pažnju poljske javnosti kada je sa svojim unucima došao u Gdanjsk i šetao po rodnom gradu, koji se nemačkom ranije zvao Dancig. Pokazivao im je mesta svog detinjstva, koja su postala inspiracija za njegove slavne >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << knjige. Iz interesovanja i načina kako su ga primili žitelji ovog grada, bilo je vidljivo da su duboko ponosni što je odatle potekao ovaj veliki pisac, koji je smatran i za velikog humanistu.
Ove godine je, odnedavno, Gras opet prisutan u Gdanjsku, iako samo u prenosnom smislu, i daleko od literature. Odjednom je izazvao novo žarište napetosti poljsko-nemačkih odnosa. Posle njegovog priznanja u subotu da je u mladosti služio u SS jedinicama, među žiteljima ovog starog, lučkog i trgovačkog grada na Baltiku, razvila se oštra, kontroverzna rasprava o tome da li Grasu treba oduzeti priznanje koje je dobio 1993. kada je proglašen za počasnog građanina Gdanjska.
Debatu je pokrenuo Jacek Kurski, poslanik vladajuće stranke Pravo i pravda (PiS), čiji su lideri braća blizanci Leh i Jaroslav Kačinjski istovremeno na čelu države i vlade. Period otkad su PiS i Kačinjski na vlasti koincidira s pokretanjem niza sporova sa najvažnijim susedom i pojačanom stalnom napetošću poljsko-nemačkih odnosa.
Gras je, inače, prvi proglašen za počasnog građanina Gdanjska posle 1989, odnosno sloma komunističke vladavine. Kurski je kategorički izjavio da "nijedan oružani pripadnik SS ne može biti počasni građanin nijednog poljskog mesta, posebno ne Gdanjska u kome je izbio Drugi svetski rat i pozvao samog pisca da vrati ovo priznanje ili će mu ga oduzeti gradska vlada.
Gdanjsk je jedan od najznačajnijih simbola poljskih ratnih patnji. Napad nemačke flote na poljsku kasarnu Vesternplate u Gdanjsku bila je prva vojna operacija na početku rata 1. septembra 1939. Gdanjsk je imao status slobodnog grada i u njemu su živeli zajedno u gotovo podjednakom broju Poljaci i Nemci. Tokom rata 90 odsto grada je bilo porušeno, a Nemci su 1945. otišli iz njega. Grad je slavan i kao kolevka antikomunističkog sindikata "Solidarnost".
Poljski političari, posebno oni koji su sada na vlasti, poznati su po osetljivosti na ratne poljsko-nemačke (kao i poljsko-ruske) teme. Ovih dana su se svi dali na kritiku izložbe u Berlinu o etničkim čistkama posle Drugog svetskog rata, s naglaskom na proterivanje 12 miliona Nemaca iz srednje i istočne Evrope, koju su priredili izgnani Nemci i njihovi potomci. Pri tome se, kao što se u u ovakvim prilikama često čini, zaboravljalo na zločine nacističkog režima koji je u krajnjoj liniji doveo do ovakve sudbine Nemaca. A malo pre toga jedan nemački satirički list žestoko je ismejao braću blizance, proglašavajući ih istovremeno za retrogradne, folklorne, plitke i kompleksirane nacionaliste.
U taj kontekst je onda i upao i Gras koji, ipak, može računati na razumevanje liberalnijeg, građanskog dela Poljske koji je sada, uglavnom, u političkoj opoziciji. Oni se, kao na primer gradonačelnik Gdanjska Pavel Adamovič, koji pripada liberalnoj Građanskoj platformi (OP), protive "uvlačenju Grasa u politiku".
"Ne dam da se Gras zloupotrebljava za poljsku unutrašnju politiku", izjavio je on. List "Berliner cajtung" pohvalio je odmerenu reakciju bivšeg predsednika Poljske i osnivača "Solidarnosti", nekadašnjeg gdanjskog električara Leha Valense, koji je rekao dao bi se, da je na mestu Grasa, odrekao statusa počasnog građanina Gdanjska. Poljaci su dosad cenili Grasa uglavnom kao pisca koji je svojim delom značajno doprineo poljsko-nemačkom pomirenju.
No, posle Grasovog priznanja o učešću u SS, nisu jednoznačna reagovanja ni u Nemačkoj. U posleratnoj Nemačkoj Gras važi za moralni autoritet koji se angažovao u mnogim značajnim društvenim i političkim pitanjima našeg vremena. O ovom slučaju mnogi Nemci i Poljaci govore s razumevanjem za Grasa. Austrijski pisac Robert Šindel je izjavio da je za za učešće Grasa u SS znao iz jednog privatnog razgovora. Poznati poljski novinar Rišard Kapušćinski ne želi da o ovome sudi bez poznavanja svih detalja.
Ima i spekulacija da se radi, uglavnom, o reklami pred nameravano izdavanje Grasovih memoara na jesen. Niz poljskih kritičara je već najavilo da tu knjigu neće ni čitati, ni recenzirati. Pojavile su se i glasine da bi mu mogla biti oduzeta Nobelova nagrada, ali je fondacija Alfreda Nobela to isključila, naglašavajući da su nagrade definitivne.
Gras se najviše proslavio antiratnim romanom "Limeni doboš", čija se radnja odigrava upravo u Gdanjsku.
--------------------------------------------------------------------------
Gras ostaje nobelovac
HELSINKI – Nemačkom piscu Ginteru Grasu neće biti oduzeta Nobelova nagradu za književnost, posle priznanja da je za vreme Drugog svetskog rata bio pripadnik zloglasnih nacističkih SS trupa, saopštila je juče Fondacija za dodelu Nobelove nagrade. "Nagrada nikada nije oduzeta nikome. Jednom kada neko prihvati nagradu nemoguće je da bude povučena", izjavila je Jona Peterson, portparol Fondacije.
Ona je istakla da se "nikada nije dogodilo, i najverovatnije se nikada neće dogoditi, da nekom bude oduzeta nagrada", preneo je Rojters. "Kada je (dobitnik) prihvati onda je to konačno", rekla je Petersonova.
Gras, koji je dobio Nobelovu nagradu 1999. godine, rekao je u jednom intervjuu prošle sedmice da je sa 17 godina bio pripadnik SS trupa, elitnih vojnih jedinica nacističke Nemačke, poznatih po zločinima nad Jevrejima i ratnim zarobljenicima.
(Tanjug)
Milan Lazarević
[objavljeno: 17.08.2006.]
