Izvor: BanjalukaLive.com, 20.Dec.2015, 11:47 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Dušan Silni: Čovjek koji je pomjerio granice
Na današnji dan 1355. umro je srpski car Dušan Stefan Nemanjić, sin kralja Stefana Dečanskog, kralj Srbije od 1331. godine. U vrijeme njegove vladavine Srbija je bila na vrhuncu moći, prostirala se od Korintskog zaliva na jugu do Dunava na sjeveru i od Jadrana na zapadu do Egejskog mora na istoku. Djetinjstvo Car Stefan Dušan Nemanjić rođen je negdje oko 1308. godine. Njegovi roditelji bili su Stefan Uroš III Dečanski i Teodora Smilec, dok je mjesto rođenja ostalo nepoznato. Bio je visok >> Pročitaj celu vest na sajtu BanjalukaLive.com << i veoma lijep čovjek. Kao plemića, u pravom smislu te riječi, odlikovala ga je krupna, srazmjerna građa, a pripoveda se da je imao lijepo lice i blag pogled. Car Dušan danas važi za prototip pravog srpskog srednjovekovnog viteza, ali i pravog muškarca. Njegovo djetinjstvo obilježio je sukob Stefana Dečanskog (Dušanovog oca) i kralja Milutina (Dušanovog dede). Tako je mladi carević još u djetinjstvu bio prognan sa porodicom, a u jednom trenutku je čak bio i talac. Uprkos svemu, Dušanov otac nakon Milutinove smrti postaje kralj. Kao princ, Dušan je odmah krenuo u osvajanja i pomogao da Srbija proširi uticaj i teritorije. Prva značajna bitka odigrala se kod Velbužda, gdje je kraljević Dušan sa ocem porazio bugarsku vojsku, i time srušio savez Vizantije i Bugarske. Naime, bugarski i vizantijski vladari, sklopili su savez sa ciljem da unište Srbiju. Međutim Stefan i Dušan su kod Velbužda odnijeli ubjedljivu pobjedu koja je oslabila Bugare, a Vizantija se ubrzo okrenula protiv saveznika. Srbija se proširila na jug, osvojivši Niš. Harizmatični kraljević uspio je da osvoji i simpatije plemstva, pogotovo nakon bitke protiv Bugara, a njegov otac naslutio je da bi princ mogao da se pobuni protiv njega, baš kao što se on svojevremeno pobunio protiv svog oca. Zato mu je dao na upravu Zetu, ali to nije zadovoljilo ambicije mladog kraljevića, kojeg je vlastela huškala da preotme presto. U avgustu 1331. godine, Dušan je drsko napao nespremnog oca, zarobio ga zajedno sa porodicom i preuzeo vlast. Dušan Silni je krunisan, manje od mjesec dana kasnije ( tada je bio u ranim dvadesetim ), a nesrećni Stefan Dečanski, preminuo je u novembru iste godine kao zatočenik svog sina. Za smrt Stefana Dečanskog vezana je i legenda o prokletstvu Dušanovih kasnijih potomaka, a potom i cijele srpske države. Naime, kada su došli ljudi da ga ubiju, Stefan je prokleo sina i njegove potomke. Mada se to prokletstvo nije ispunilo na sinu, palo je ipak na njegovog unuka Uroša, koji je izgubio carstvo. Legenda je trajala mnogo vijekova, posebno kada je knez Lazar sa svojim ratnicima izgubio bitku na Kosovu, a Srbija pala pod Turke. Dušan je značajno proširio granice srpske države prema jugu, iskoristivši unutrašnje nemire u Vizantiji. Lijepa Jelena, Dušanova ljubav Nedugo pošto je došao na vlast, Dušan je riješio da se oženi, kako bi Srbija dobila kraljicu, a potom i prestolonasljednika. Njegovo srce ukrala je lijepa Jelena, sestra bugarskog cara Jovana. Car Jovan je sestru poslao kao izaslanika kod srpskog kralja, pa je Dušana zadivilo i to što lijepa princeza ume da se uhvati u koštac sa ozbiljnim diplomatskim zadacima. Tako je Srbija dobila kraljicu, Bugarska je bila bezbjedna od srpskih napada, ali nasljednika dugo nije bilo. Tek pet godina kasnije rodio se Uroš. Inače, brak je bio opasno poljuljan dok se nasljednik nije rodio. Jelenu i Dušana odrzala je velika ljubav, a situacija u braku se znatno poboljšala poslije Uroševog rođenja. Jelena je imala veliki uticaj na Dušana, smatra se da je uticala na veliki broj Dušanovih odluka, a zna se i da je pratila kralja u njegovim bitkama i osvajanjima. Carica Jelena bila je povlašćena po mnogim pitanjima. Čak joj je dozovljeno da ode na Svetu goru, gdje je ženama zabranjen pristup. Međutim, porodica je morala da se skloni pred najezdom kuge, a carica je putovala u nosiljki, pa tako nije doticala sveto tlo. Nakon Dušanove smrti, Jelena se zamonašila, a Uroševa smrt ju je toliko pogodila da je prestala da se bavi politikom i posvetila se strogom postu. Njena udaja za Dušana, značila je i mnoge pogodnosti za Bugarsku, a pogotovo za njenu braću. Kada je Srbija postala carevina, njen drugi brat Jovan Asen postao je despot i vladao Valonom. Dušanov zakonik Mudru svoju vladavinu Dušan je utemeljio Zakonikom koji se i danas izučava u istoriji pravnih nauka kao izuzetan. Dušanov zakonik strogo zabranjuje iskopavanje pokojnika i vršenje raznih rituala i vračarenja nad njima. To je jedan od zakona koji su donijeti sa ciljem da se spriječi veštičarenje među narodom. Osoba koja bi prekršila zakon, bila bi proglašena jeretikom i mogla je biti prognana. Vizantijsko pravo je poslužilo kao jedan od modela za donošenje Dušanovog zakonika, a religija je imala dosta uticaja na donošenje zakona i u Srbiji i u Vizantiji. Bilo je i tjelesnih kazni za pojedine prestupe, poput osmuđivanja brade, šibanja, čak i odsijecanja dijelova tela ( u obzir su dolazile sve vrste sakaćenja, osim kastracije) , a ubistvo nekog od članova porodice se kažnjavalo smrću. Što se tiče odsjecanja dijelova tijela, kažnjavanje se vršilo javno, za primjer drugima. Po Dušanovom zakoniku i plemstvo je moglo biti kažnjeno, ali te kazne su u mnogim slučajevima bile nešto blaže nego za običan narod. Zakon je i ženama dao neka određena prava, uglavnom ženama plemenitog porekla. Za seksualno zlostavljanje vlastelinki, gubile su se obje ruke, bilo da ih je napastvovao običan građanin, plemić, pa čak i muž. Djevojkama pravoslavne vere nije bila dozvoljena udaja za katolika, osim ako bi mladoženja pristao da pređe u pravoslavlje. Takođe, nije bio dozvoljen brak između Srba i Vlaha. Originalni primjerak zakona nije sačuvan do danas, ali veliki broj kopija jeste. Znamo da je Dušanov zakonik imao 201 član. Ali, kao što je u mnogo čemu bio izuzetan, tako je od Nemanjića izuzetak i po tome što nije proglašen za svetitelja. Smatra se da su možda dva razloga uzrok tome. Jedan, krupniji, jeste način njegovog dolaska na vlast, a drugi je što se u vrijeme kuge, zajedno sa suprugom Jelenom, sklonio na Svetoj Gori i u manastir Hilandar. Kada su mu kaluđeri ozbiljno zamjerili što ju je doveo na Svetu Goru, gdje nijedna ženska noga nikada nije ni kročila, odgovorio im je da Jelena nije žena, nego carica. Crkva mu ni to izgleda nije zaboravila. Za života, završio je manastir Dečane, zadužbinu svog oca, a njegova najznačajnija zadužbina bio je Manastir Svetih arhangela kod Prizrena, gdje se nalazio i njegov grob. Zanimljivo Kruna cara Dušana čuva se u Cetinjskom manastiru u Crnoj Gori. Car Dušan silni je jedini član dinastije Nemanjić koji nije proglašen za sveca, iako je , poput prethodnika podigao veliki broj crkava i manastira. Razlog je, opet se navodi, to što je ustao protiv svog oca. Voštana figura cara Dušana nalazi se u Muzeju voštanih figura u Jagodini. S obzirom da je Dušan misteriozno preminuo 1355. godine, postoje pretpostavke i da je otrovan. Postoji i dosta osumnjičenih. To mogu biti i Turci koji su baš u tom periodu uspjeli da se iskrcaju na evropsko tlo, ali im je srpski car smetao u daljim osvajanjima, ali sumnja se i na srpsku vlastelu, kojoj je bilo lakše da se pobuni protiv maloljetnog Uroša, nego protiv silnog cara. Sahranjen je u manastiru Svetih Arhanđela kod Prizrena koji je u vrijeme turskih osvajanja srušen do temelja. Izvor: Saznaj lako, Foto: YouTube/Screenshot
Nastavak na BanjalukaLive.com...
