Izvor: Blic, 25.Apr.2001, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Ni SR Jugoslavija ni samostalna Crna Gora
Ni SR Jugoslavija ni samostalna Crna Gora
Vanredni parlamentarni izbori u Crnoj Gori, održani 22. aprila 2001, po svom političkom značaju daleko prevazilaze sve dosadašnje izbore u toj republici. Njihov značaj proizilazi iz činjenice da su oni, u stvari, bili generalna proba najavljenog referenduma o državnom osamostaljenju Crne Gore. O tome najrečitije svedoči rekordan procenat izlaska građana na izbore - 81 procenat. On je u velikoj meri prevazišao i izlazak građana >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Crne Gore na referendum (u martu 1992) o nastavku života Crne Gore u SR Jugoslaviji. Tada je na referendum izašlo 'svega' 66,04 odsto ukupnog broja birača, od čega je 96 odsto glasalo za novu zajedničku državu.
Ono što prvo pada u oči jeste da je danas, posle devet godina života zajedničke države, umesto 65 procenata glasova od ukupnog broja birača za Jugoslaviju u 1992, za nastavak života u njoj 22. aprila 2001. glasalo oko 164.000. To iznosi svega 25,31 odsto od ukupnog broja birača u Crnoj Gori, što znači da je broj pristalica zajedničke države, sa oko dve trećine u martu 1992, pao na jednu četvrtinu u aprilu 2001. Time se objektivno delegitimiše jugoslovenska federalna opcija, jer predstavlja radiklanu promenu odnosa građana Crne Gore prema Jugoslaviji.
S druge strane, broj pristalica nezavisne Crne Gore (DPS-SDP, liberali i albanske partije) iznosi oko 190.000, što predstavlja svega 29,32 odsto od ukupnog broja biračkog tela. Istovremeno, pristalice nezavisnosti Crne Gore čine skromnu većinu od 52,50 procenata građana koji su glasali 22. aprila 2001, dok su pristalice Jugoslavije osvojile 45,30 procenta. To će koaliciji DPS-SDP (35 poslaničkih mandata) omogućiti da sa liberalima (šest mandata) i sa predstavnicima albanskih partija (tri mandata) zadobije relativno veliku parlamentarnu većinu od 44 poslanika prema 33 poslanika koalicije za Jugoslaviju. Ta parlamentarna većina bila bi dovoljna da u redovnim političkim prilikama, i uz visoku srodnost osnovnih programskih stavova koalicionih partnera, obezbedi bezbrižno vladanje Crnom Gorom do narednih izbora. Međutim, tek obavljeni izbori verovatno neće dovesti do formiranja stabilne parlamentarne većine, odnosno stabilne Vlade Crne Gore. O tome govori čvrst stav liberala da će njihov ulazak u koalicionu vladu (ili podrška manjinskoj vladi DPS-SDP) biti uslovljen skorim raspisivanjem referenduma o državnom osamostaljenju Crne Gore. Time se, međutim, automatski otvara i pitanje da li je realno ostvarivo sprovođenje referenduma ako ga budu bojkotovale projugoslovenske stranke, odnosno njihove pristalice. Naime, prema crnogorskom Zakonu o referendumu (član 37) odluka na referendumu se donosi većinom glasova građana koji su glasali, pod uslovom da je na referendum izašla većina od ukupnog broja građana koji imaju izborno pravo (državljani Crne Gore sa najmanje dve godine dugim prebivalištem). Taj broj, odnosno zakonski kvorum za referendum iznosi 223.838. Sudeći prema dobijenim glasovima pristalica nezavisne Crne Gore (oko 190.000), referendumski kvorum, u slučaju bojkota od strane projugoslovenskih birača, teško može biti dosegnut.
Na taj način, crnogorsko-jugoslovenska i, posebno, crnogorska politička kriza, umesto raspleta ulazi u novi zaplet sa neizvesnim trajanjem i ishodom. Njega izaziva nekoliko bitnih okolnosti. Prva je da ni jedna od dve ključne političke grupacije, odnosno opcije nije zadobila dovoljnu podršku građana Crne Gore, iako su predstavnici i jedne i druge strane najavljivali i očekivali svoju izbornu pobedu. Moglo bi se, čak, reći da je projugoslovenska opcija relativno bolje prošla jer je dobila više glasova nego što su istraživači javnog mnjenja predviđali, a procrnogorska - manje. Drugo, predizborne političke napetosti između dva sukobljena bloka, ne samo što dugoročno ostaju, nego će, verovatno, biti pojačane narednih nedelja i meseci. Treće, izbori su doveli do oštre polarizacije u okviru ubedljivo većinskog crnogorskog naroda, odnosno u okviru pravoslavnog življa. Naime, bez obzira na to što su jugoslovensku ideju zastupale krajnje konzervativne i kompromitovane partije (Miloševićeve ekspoziture) pokazalo se da je ta ideja, sama po sebi, još uvek vrlo jaka među pravoslavnim življem, koji se na izborima podelilo na dva, izgleda približno jednaka dela. Ne sporeći jednaku političko-pravnu vrednost glasova pripadnika manjinskih naroda, neosporno je, ipak, da bi stabilnost Crne Gore kao nezavisne države teško bila ostvariva i moguća ako bi joj državnu nezavisnost doneli glasovi manjinskih naroda, odnosno ako na promenu državnog statusa Crne Gore pripadnici ubedljivo većinskog naroda ne bi imali odlučujući, većinski uticaj. Zbog svega, do raspleta crnogorske krize teško može doći samim formiranjem koalicione vlade DPS-SDP, liberala i albanskih partija. Naime, ako liberali istraju u zahtevu za hitnim raspisivanjem referenduma, a referendum, zbog bojkota, ne uspe, to bi dovelo do velikog gubitka političkog kredibiliteta koalicije DPS-SDP i njenog vođstva. A ako referendum i uspe, pobeda na njemu biće vrlo tesna, a pobednici na referendumu neće imati dvotrećinsku većinu u Skupštini Crne Gore (52 poslanika) za nastavak i dovođenje do kraja složene ustavne procedure državnog osamostaljenja Crne Gore. Dakle, vrlo su ozbiljne prepreke na putu legalnog i mirnog osamostaljenja Crne Gore.
Takođe, međunarodna zajednica se i dalje čvrsto drži zalaganja za 'demokratsku Crnu Goru u okviru demokratske SRJ'. Pri tom, raspolaže sa vrlo snažnim ekonomskim i političko-diplomatskim argumentima i sredstvima pritiska na budući državni vrh Crne Gore da u dijalogu sa državnim vrhom Srbije (i SRJ) redefiniše ustavni okvir sadašnje zajedničke države.
Zato sadašnja i neposredno predstojeća politička situacija u Crnoj Gori dosta liči na pat poziciju u šahu. Doduše, za razliku od šaha, ovde postoji mogućnost za 'nastavak partije' koji bi mogao pomiriti i uskladiti interese Crne Gore i Srbije, pa i interese sukobljenih političkih opcija u Crnoj Gori. Taj izlaz nalazi se u otpočinjanju pregovora novog državnog vrha Crne Gore, s jedne strane, i Vlade Srbije, s druge strane, uz učešće i predsednika SRJ, kao jednog od čelnika DOS. U tim pregovorima svakako ne bi mogla učestvovati Savezna vlada, jer u Crnoj Gori (kao i Savezna skupština) nema potrebnu legitimnost. Osnov za razgovore formalno ne bi trebalo da čine dve postojeće platforme, jer se međusobno isključuju. Do nove, kompromisne platforme moglo bi se doći na osnovu strpljivih razgovora dve strane o konkretnim pitanjima, odnosno o onim ekonomskim i drugim funkcijama koje su izraz zajedničkih interesa i Srbije i Crne Gore. Na osnovu tako utvrđenih zajedničkih interesa, relativno lako bi se moglo doći do nove političko-pravne platforme o budućim državnim odnosima Srbije i Crne Gore i do njihovog ustavno-pravnog redefinisanja, a, zatim, i do izbora budućih zajedničkih organa. Pri tom, ne bi bilo najvažnije pitanje kako bi se ta državna zajednica teorijski definisala: kao minimalna, funkcionalna ili 'meka' federacija, ili kao 'čvrsta' konfederacija, savez država i sl. To je put koji i Srbiji i Crnoj Gori omogućuje dugoročnu stabilizaciju njihovih odnosa, kao i njihovu unutrašnju političku i ekonomsku stabilnost i sanaciju putem reformi koje ih vode u Evropu. Izostanak takvog sporazuma bio bi pouzdan znak i jasan signal i samoj Srbiji da se što pre državno osamostali. Slobodan Vučetić
