Izvor: Danas, 05.Nov.2014, 02:34   (ažurirano 02.Apr.2020.)

Ostali smo dužni velikoj temi

Beograd - Nakon nastupa na Berkliju i Edinburškom festivalu, Kronos kvartet nastupiće 6. novembra u Sava centru, a naredne večeri u novosadskom Srpskom narodnom pozorištu. Ansambl koji uz male izmene traje već 40 godina izvodiće dela čuvenih stvaralaca prve polovine veka, dok će drugi deo koncerta biti posvećen delu „Beyond zero/1914... i dalje“ naše mlade kompozitorke Aleksandre Vrebalov.

Tokom čitavog nastupa publika će imati priliku da pogleda i film čuvenog >> Pročitaj celu vest na sajtu Danas << američkog eksperimentalnog reditelja Bila Morisona, koji je nakon obimnog pretraživanja arhive u Vašingtonu u potrazi za 35mm filmovima snimljenim tokom Velikog rata napravio potpuno nove HD verzije originala. O nesvakidašnjem uvidu u stvaralaštvo i munjevitom uništavanju kulturnih dostignuća tokom, ali i nakon Velikog rata, govorili smo sa članom umetničkog saveta Dunavfesta Nebojšom Bradićem.

Program Dunavfesta ove godine posvećen je obeležavanju stogodišnjice Velikog rata. Nastup Kronos kvarteta objediniće muzički protekli vek, ali i slikom koja je dokaz da i sećanja mogu da budu oštećena. Kakvo kulturno nasleđe za nas ostavlja I svetski rat i njegove posledice?

- Posle vremena „visoke“ kulture iz koga se ušlo u rat, došlo je do otpora prema vrhunskoj umetnosti i zahtevom za popularnom kulturom koja je bliža narodu. Materijalno i nematerijalno nasleđe I svetskog rata kod nas je označeno perspektivom kajmakčalanskih pobeda. Spomenici koji su građeni obeleženi su paradnim duhom i plačevnim samoljubljem, a književna dela slavom pobedničke strane. Zbog toga je mali broj istinskih umetničkih dela opstao u vremenu. Popularna kultura i vladajući ukus gušili su kritičke glasove Crnjanskog, Krleže, Vinavera... U slikarstvu, muzici i drami preovladava patetika, dok je filmsko nasleđe veoma siromašno. Ostali smo dužni velikoj temi.

Aleksandra Vrebalov je kompozitorka čije će delo Kronos kvartet izvoditi u drugom delu programa, nakon Rahmanjinova, Ravela, Stravinskog... i uz film koji prikazuje neromantizovanu realnost rata. Kakav utisak, kakvu atmosferu ostavlja ovaj neobičan, vremenski distancirani miks emocija, muzičkih trendova pa i ideologija u kojima su komadi nastajali?

- „Beyond zero/1914... i dalje“ počinje samim ulaskom publike u salu - emitovanjem zvukova koji nas izmeštaju iz svakodnevice i uvode nas u vreme koje je prethodilo Velikom ratu. Veličanstvene kompozicije početka XX veka ukazuju na domete umetnosti. Susrećemo se sa pitanjem kakva je bila kultura koja je nestala, koje su civilizacijske vrednosti zauvek bačene pod noge. A onda započinje savremena muzika za Veliki rat i gledamo „goreće“ filmske frejmove. Reditelj Bil Morison, uz dramatičnu i elegičnu muziku Aleksandre Vrebalov, na potpuno originalan način otkriva i preobražava arhivske dokumente. Nitratni film koji je oštetilo vreme postaje svedočanstvo i opomena o varljivosti i efemernosti pamćenja - verujem, neponovljivo iskustvo. I još jedna napomena: nema mesta aplauzu između muzičkih numera.

Stogodišnjicu rata u nekoj meri obeležava čitav svet prigodnim programima kao podsetnik na to kako eskalacija sebičnih interesa, potreba za svetskom dominacijom i agresijom može da za veoma kratko vreme uruši i potpuno uništi tekovine mira, civilizacije i kulturna dostignuća. Kakvu poruku šalju ovakve manifestacije?

- Narativi o godišnjicama ratova su najčešće povezani sa brojkama stradalih ili nestalih, ranjenih ili raseljenih. Za Srbiju su ratovi u kojima je pre sto godina učestvovala značili godine gladi, bolesti, pljačke, ledene hladnoće i besomučne žege. Pouzdanih cifara nema, govori se o gubitku trećine stanovništva, ostale su uspomene koje sve brže blede. Prilikom ovakvih godišnjica trebalo bi posebno isticati nestanak generacija mogućih predvodnika, koji je daleko veći od pukih brojeva. Mladi ljudi, budući lideri u mnogim oblastima, ostali su na bojištima, u blatu i ledu povlačenja, u emigraciji... Taj gubitak čini presudnim i ostale ratove XX veka, on je doprineo savremenim krizama više nego „stara primitivna plemenska mržnja“. Posle svega što je činilo stoleće ratova, mi verujemo da je, možda, jedino umetnost u stanju da ukaže put ka ljudskim najvišim težnjama, i shodno tome da pomogne u razrešenju moralnih dilema epohe u kojoj živimo.

Nastavak na Danas...