Izvor: Blic, 13.Jul.2002, 12:00 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Sunčevo zračenje obolele kože
Sunčevo zračenje obolele kože
'UV zračenje - izvori, osobine, efekti i zaštita', prva je domaća knjiga koja obuhvata fizičke, ekološke, medicinske i kozmetološke aspekte sunčevog zračenja. Plod je interdisciplinarne naučne saradnje i podrške Prirodno-matematičkog fakulteta u Novom Sadu i Uprave za zaštitu životne okoline Republičkog ministarstva zdravlja. Za prvu generaciju studenata PMF koji će dogodine proučavati UV zračenje, knjiga će biti osnovni udžbenik. >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << Autori su dr Zoran Mijatović, vanredni profesor PMF NS, stručnjak za optičku spektroskopiju plazme; dr Ljiljana Čonkić, red. prof. PMF NS, stručnjak za zaštitu čovekove okoline i Sekretar istoimenog resora SAP Vojvodine, i mr Suzana Miljković, rukovodilac laboratorije Instituta 'Galenika a.d.'. Upravo objavljena knjiga može se kupiti u skriptarnici PMF NS, ili naručiti od izdavača - PMF, Institut za fiziku, Trg Dositeja Obradovića 4, 21.000 Novi Sad.
ROS koje nastaju posle izlaganja kože sunčevom zračenju, uglavnom imaju kratak vek. Ćelijska oštećenja koja su izazvale reaktivne oksidativne vrste (ROS) uključuju stvaranje superoksid anjona i vodonik peroksida, ali najreaktivniji medijator takvih oštećenja najverovatnije je hidroksil radikal (OH). Ovo je najagresivnija reaktivna kiseonična vrsta u ljudskoj ćeliji, koja dovodi do oštećenja DNK, lipida, proteina i ugljenih hidrata, a nastaje usled dejstva UV zračenja na kožu. Fotodermatoze
Fotodermatoze su oboljenja kože koja nastaju zbog dejstva UV i VIS zračenja, ali ovaj termin ne obuhvata kancerogene promene kože koje izaziva ovaj deo sunčevog spektra.
Uzroci nastanka fotodermatoze mogu biti:
poremećaj metaboličkih procesa, lekovi ili hemikalije koje se primenjuju sistemski ili preko kože, idiopatska oboljenja i l postojeća oboljenja pogoršana UV i VIS zračenjem.
Porphyria i xeroderma pigmentosum su primeri oboljenja koja nastaju usled poremećaja u metaboličkim procesima. Poremećaji koji nastaju usled upotrebe određenih lekova i hemikalija razmatrani su u poglavlju o fotosenzibilizacijama. Primer idiopatskog oboljenja su polimorfne svetlosne erupcije. Lupus erythematosus, autoimuno oboljenje, herpes simplex i dečje boginje su oboljenja koja se pogoršavaju pod uticajem Sunca. Postoje i oboljenja kože kod kojih sunčevo zračenje deluje blagotvorno i zato se koristi kao sastavni deo terapije (što je osnova posebne metode lečenja – helioterapije), kao što je psorijaza, tuberkuloza kože itd. Pitanje dejstva kumulativnih doza zračenja kod pacijenata lečenih ovom metodom za sada je otvoreno, jer neki podaci upozoravaju na potencijalnu opasnost ovakve terapije. PUV-A terapija, osnovni način lečenja pacijenata sa psorijazom, predstavlja kombinaciju psoralena (P) i UV-A zračenja. Pod dejstvom UV zračenja, psoralen postaje generator slobodnih radikala i predstavlja ekstremno efikasan karcinogen. Nivo karcinoma skvamoznih ćelija (SCC) među pacijentima sa psorijazom, koji su lečeni PUV-A terapijom, je 83 puta veći nego među ostalom populacijom! Fotosenzibilizacije
Fotosenzibilizacija je neuobičajena reakcija kože na sunčevo zračenje, u prisustvu određenih supstanci. Ova pojava je poslednjih decenija sve češća, a broj supstanci koje je izazivaju sve veći. Fotosenzibilizacija je fotohemijski proces koji nastaje kada se energija prenosi sa molekula koji je apsorbovao zračenje (hromofore, koje se u ovom slučaju nazivaju fotosenzibilizatori) na neki drugi molekul (supstrat). Hromofore odnosno fotosenzibilizatori mogu biti egzogene ili endogene supstance, izložene dejstvu naizgled bezopasnog zračenja, UV-A ili VIS dela spektra.
Rezultat je hemijska promena molekula-supstrata, koja dovodi do oštećenja ili smrti ćelije. Fotosenzibilizacija se na koži manifestuje svrabom, pojavom plikova, otoka, pojačane pigmentacije, nenormalno burne reakcije ili neočekivano jake opekotine. nastaviće se
