Izvor: Politika, 02.Dec.2014, 09:19 (ažurirano 02.Apr.2020.)
Koliko „piranskih zaliva” ima Srbija
Posle rezolucije Evropskog parlamenta, koju su inicirali hrvatski poslanici, postavlja se pitanje koliko spornih tačaka ima Srbija s komšijama iz EU
Rezolucija usvojena u Evropskom parlamentu na inicijativu poslanika iz Hrvatske pokazala je da minsko polje međudržavnih sporova u regionu može da se aktivira kad god to nekome zatreba na putu Srbije ka >> Pročitaj celu vest na sajtu Politika << Evropskoj uniji. Takva opasnost postoji, čak i ako trenutni odnosi s nekom od susednih država koja je članica EU deluju idilično. Da apsurd bude veći, to ne zavisi samo od interesa naših komšija i interesa pojedinih članica EU, već i od namera SAD.
Pamti se kako je pre šest godina Slovenija, kao članica EU, zbog nedefinisane granice u Piranskom zalivu, duže vreme blokirala pregovore Hrvatske sa EU, tražeći da se problem reši pre njenog ulaska u članstvo. Da li bi onda i Srbiji mogao da se dogodi „piranski scenario”? Koliko su za ulazak Srbije u EU opasne sporne tačke sa susedima koji su već članovi EU? Pogotovu što prilikom donošenja pomenute rezolucije u EP ni Hrvatska ni parlament u Strazburu nisu cenili činjenicu da Srbija nije sprečavala Hrvatsku na njenom evropskom putu, iako je, prema tvrdnji predsednika Tomislava Nikolića, mogla to da učini zbog brojnih problema u oblasti vladavine prava, ljudskih prava i sloboda, kao i nerešenog povratka i imovinskih pitanja proteranih Srba.
Profesor međunarodnih odnosa i bivši ambasador Srbije u Parizu Predrag Simić smatra da sporovi koji danas postoje sa susedima koji su u EU neće postati preveliki problemi ako iza njih ne stanu vodeće članice EU i SAD, koje inače imaju instrumente da ih aktiviraju ili sklone, kao što je to Amerika učinila u sporu Hrvatske i Slovenije.
S druge strane, direktor Centra za regionalizam Aleksandar Popov misli da kada neko ima priliku i mogućnost da vas uslovljava na putu ka EU, onda svaka od tačaka u kojima postoji mogući spor s tim zemljama članicama EU može da bude opasna. On primećuje i da je ključni problem u odnosima sa susedima to što se međusobni odnosi zloupotrebljavaju za unutrašnje političke svrhe, kao što je to slučaj sada u Hrvatskoj.
Hrvatska: Od procesuiranja ratnih zločina do Šarengradske Ade
Najviše spornih tačaka Srbija ima sa zemljama nekadašnje Jugoslavije, među koje spada Hrvatska, kao novoprimljena članica EU. To se potvrdilo i na primeru rezolucije izglasane u hrvatskom Saboru i EP.Iako su početkom novembra šefovi diplomatija Srbije i Hrvatske Ivica Dačić i Vesna Pusić u zajedničkom intervjuu za regionalnu televiziju N1 ocenili da danas u odnosima dve zemlje nema otvorenih pitanja koja se ne mogu rešiti, ubrzo se pokazalo da je njihov drugi zajednički zaključak – da je Srbiji i Hrvatskoj prošlost najveći neprijatelj – teško poreciv.
Istog dana kad je Šešelj pušten iz Haga hrvatski ministar pravosuđa Orsat Miljenićrekao je da će Hrvatska usloviti put Srbije ka EU procesuiranjem ratnih zločina. Sada Srbiji, kako kaže Simić, samo preostaje da vidi da li će se u Hrvatskoj situacija smiriti ili će naši odnosi nastaviti tendenciju pada. „Posle par godina kratkotrajnog otopljavanja odnosa, posle 2012. oni su se pretvorili u ’hladni mir’, a sa nastupajućim izborima u Hrvatskoj sporovi su postali otvoreni.” Iako je bivši hrvatski premijer Ivo Sanader, u vreme dok je ta zemlja imala slične probleme sa Slovenijom, rekao da Hrvatska neće postavljati uslove Srbiji, danas Sanaderove reči ne znače mnogo.
Pored pitanja koja se tiču ratne prošlosti, sa Hrvatskom već godinama imamo spornu tačku oko granice na Dunavu. U pregovorima Srbija traži da granična linija bude povučena sredinom toka reke, a Hrvatska insistira da granica bude linija koja razdvaja katastarske opštine. Najveći kamen spoticanja su zapravo dva rečna ostrva – Šarengradska i Vukovarska ada.
Istovremeno, čeka se i presuda Međunarodnog suda pravde u vezi s međusobnim tužbama za genocid, pitanje imovine Srba u Hrvatskoj je „tehničko pitanje”, a među problematičnim tačkama nalaze se i pitanja sukcesije, nestalih i manjina. Na hrvatskoj strani postoji teza da Srbija namerno ide na cepanje nacionalnog korpusa Hrvata u Srbiji na Bunjevce, Šokce i Hrvate.S druge strane, rezolucija EP bila je prilika da srpski zvaničnici podsete kako u Vukovaru prolaze table s ćiriličnim natpisima.
Rumunija: Vlasi i Rumunska pravoslavna crkva
Početkom 2012. Rumunija je u EU otvorila pitanje Vlaha u istočnoj Srbiji, postavljajući time poslednju prepreku za kandidaturu Srbije. Ona je otklonjena nekoliko sati uoči samita EU, pošto su dve zemlje potpisale dokument o pravima rumunske manjine u Srbiji.
Danas bilateralni odnosi funkcionišu dobro, sudeći prema izjavama srpskog i rumunskog premijera. Vučić je svom rumunskom kolegi letos poručio da Srbija očekuje da joj Bukurešt bude najbolji advokat na evropskom putu. A Viktor Ponta je prilikom posete Boru bio zadovoljan što je s rumunskom manjinom razgovarao na maternjem jeziku. Rekao je da se nada će se i za 50 ili 100 godina rumunski govoriti na ovoj teritoriji, kao što se u rumunskom Banatu govori srpski.
Međudržavni odnosi podložni su menama, pa se prošle godine iz Rumunije, koja je jedna od pet članica EU koja ne priznaje nezavisnost Kosova, moglo čuti da se razmatra i druga opcija. Doduše, ima i drugih tačaka koje su opterećivale međusobne odnose, poput zahteva za priznavanje Rumunske pravoslavne crkve.
Bugarska: Nagoveštaj veta
Odnosi Srbije i Bugarske nisu toliko komplikovani kao odnosi Sofije s njenim drugim susedima. Uprkos tome što je Bugarska mesec dana posle proglašenja nezavisnosti Kosova priznala tu odluku, odnosi su ostali prilično dobri.
Ipak, pitanje bugarske nacionalne manjine 2012. pokrenula je bugarska ultradesničarska partija Ataka, predstavivši u parlamentu deklaraciju u kojoj su izneli da delovi Srbije i Bivše Jugoslovenske Republike Makedonije (BJRM) naseljeni Bugarima treba da budu vraćeni Bugarskoj, pozivajući se na „ponižavajući” mirovni sporazum iz 1919. godine, kojim je Bugarska, kao gubitnička strana u Prvom svetskom ratu, morala da ustupi oblasti površine oko 2.500 kvadratnih kilometra (Pirot i Vranje) na svojoj zapadnoj granici Kraljevini Srba, Hrvata i Slovenaca (SHS). Ova partija koja neguje velikobugarske teritorijalne pretenzije smatra da spor treba rešiti pre nego što Srbija započne pristupne pregovore sa EU, kao i pre ulaska BJR Makedonije u EU.
Svakako, više negativnih reakcija i bojazni da će spor s Bugarskom biti ozbiljniji, u Srbiji je izazvala potpredsednica Margarita Popova, koja je u Bosilegradu, na tribini u aprilu 2012, jasno rekla da Srbija neće postati članica EU ukoliko ne reši problem bugarske manjine. Popova, koja je poznata po zagovaranju nove politike prema Bugarima koji žive u okolnim zemljama – Srbiji, BJRM, Moldaviji i Ukrajini – nagovestila je da će Sofija upotrebiti pravo veta kako bi obezbedila poštovanje prava bugarske zajednice u Srbiji. Kasnije su bugarski funkcioneri diplomatskim rečnikom pokušavali da ublaže ovakve izjave.
Mađarska: Najviši nivo dosad
Na odnosima sa susednom Mađarskom, koji su opterećeni teškim istorijskim događajima, u poslednje vreme možda je najviše i rađeno. Na državnom nivou trenutno vlada obostrano uverenje da su odnosi dostigli najviši nivo do sada, česte su razmene poseta (u julu je održana zajednička sednica vlada u Beogradu).
Dobrim odnosima doprinelo je i istorijsko pomirenje između Srba i Mađara. U junu 2013. godine Skupština Srbije je usvojila deklaraciju o osudi zločina nad Mađarima, a nekoliko dana kasnije predsednik Mađarske Janoš Ader izvinio se za sve ratne zločine nad nevinim Srbima koje su počinili Mađari. Istog dana, predsednici Srbije Tomislav Nikolić i Mađarske Ader odali su poštu žrtvama srpske i mađarske nacionalnosti.
„Postoji osećaj da su tu odnosi prilično srdačni. Čak i više od toga. SVM i njihov lider Ištvan Pastor imaju ulogu korisnog posrednika između dve vlade”, kaže Popov, i dodaje: „Ali nikada se ne zna kad nešto može da se pojavi iza ćoška, ako se promeni ili politika vladajuće stranke tamo ili ovde, ili ako iskrsne neki drugi problem”.
Mađarska je takođe jedna od susednih država koje su mesec dana po proglašenju priznale nezavisnost Kosova.
Biljana Čpajak
Biljana Mitrinović
-----------------------------------------
Andor Deli, poslanik u Evropskom parlamentu
EP nema nadležnost da rešava međudržavne odnose
Na pitanje da li je bilo iznošenja srpsko-mađarskih neslaganja u EP, Andor Deli, poslanik mađarskog vladajućeg Fidesa u EP i funkcioner Saveza vojvođanskih Mađara u Srbiji, kaže da to nije modus operandi mađarske parlamentarne delegacije Fidesa, niti su nadležnosti EP takve da bi se mogle koristiti za rešavanje međudržavnih odnosa.
„Mađarska i srpska vlada složile su se da se sva pitanja rešavaju kroz otvoren i prijateljski dijalog. Mislim da su, zahvaljujući procesu pomirenja, čiji smo svedoci mogli biti u poslednje dve godine, stvari veoma napredovale i kreću u dobrom pravcu. Smatram prirodnim da je u fokusu Mađarske položaj mađarske zajednice u Vojvodini, što je, opet, ne samo pitanje međudržavnih odnosa, već i pitanje postojanja pravne države i implementacije pravnog okvira manjinskih prava. Što opet, s jedne strane, predstavlja elementarni uslov za ulazak u EU ali istovremeno, jačanje vladavine prava donosi boljitak i veću pravnu sigurnost za sve građane Srbije bez obzira na nacionalnu pripadnost”, kaže Deli.
Upitan koliko se problemi koji postoje između Srbije i njenih suseda koji su u EU odražavaju na raspravu u Evropskom parlamentu, odgovara da je on specifičan, jer se veliki broj tema i poruka upućuje prema nacionalnoj političkoj sceni, odnosno scenama država članica. Za to je, kako kaže, dobar primer upravo slučaj Mađarske. Evropski poslanici iz mađarskih opozicionih, levo orijentisanih stranaka EP koriste kao evropsku pozornicu za iznošenje kritika protiv vladajuće stranke Fidesa, na primer, kroz slušanja i parlamentarne debate, kao što su stanje ljudskih prava ili slobode medija. „To rade i druge zemlje, što znači da evropske institucije nisu imune na unutrašnjopolitičke obračune u državama članicama. Mislim da to nije dobro i predstavlja neku vrstu zloupotrebe evropskih institucija zarad političkih ciljeva određenih političkih snaga u državama članicama”.
Dosadašnje iskustvo govori o tome da takvim slučajevima treba pristupiti smireno i otvoreno s jasnim argumentima bez odbijanja dijaloga, čak i kada je to izuzetno teško i uz mnogo provokacija druge strane. „Ova slika je, naravno, složenija kad su neke kritike upućene državi koja još nije članica i koja je usled toga u mnogo nepovoljnijem i slabijem položaju. Upravo zbog ovih razloga članstvo Srbije u EU značilo bi i drugačiju političku poziciju zemlje i manju izloženost pritiscima. Ali dok se to ne desi, mislim da ostaje na mudrosti Vlade Srbije da svojim potezima ostavi što manje prostora za „napad”, kao i da vešto reaguje na moguće provokacije i druge teške situacije, kojih će sigurno biti još mnogo na putu evropskih integracija”, zaključuje Andor Deli.
A. Komnenović
objavljeno: 02.12.2014
