Vođa je deo svakog sistema  

Kroz istoriju su nas učili da su nas uvek napadali, a da smo se mi samo branili, ali, na primer, u ratu protiv Bugarske, prikazanom u ovoj knjizi, je naša zemlja bila agresor. Ratovi koje su slovenski narodi vodili tokom Balkanskih ratova protiv Otomanske imperije se mogu objasniti kao ratovi za oslobođenje, ali kako objasniti zauzimanje zemlje – govorim o Albaniji – koja je već bila proglašena >> Pročitaj celu vest na sajtu e-Novine << za nezavisnu i koja etnički nije bila južnoslovenska? Veliki broj zločina nad civilnim stanovništvom je počinjen u to vreme. Ti delovi naše istorije su gurani pod tepih i zbog toga nam se vraćaju

''Možemo da povučemo paralelu između ratova koji su se dešavali tokom poslednjih stotinu godina. Čini se da ljudi ništa nisu naučili iz istorije, kao da na neki mazohistički način žele da je ponavljaju.'', istakao je Aleksandar Novaković, pisac, dramaturg i ovogodišnji dobitnik književne nagrade izdavačke kuće VBZ, govoreći u sredu u Kulturnom centru ''Grad' o svom nagrađenom romanu Vođa.

Pred sam početak konferencije za novinare prikazan je kratak fotokolaž tokom koga su se smenjivale fotografije sa početka 20. veka – od princa Franca Ferdinanda i prestolonaslednice Sofije do scena iz Balkanskih ratova i Prvog svetskog rata – nakon čega se prisutnim novinarima obratio pisac i član žirija Vladimir Arsenijević.

''Reč je o knjizi koja se sa jedne strane tiče svih nas, ali u kojoj autor ne preispituje do besmisla sopstvene sumnje , dvojbe, planove i avanture'', objasnio je Arsenijević jedan aspekt koji je doprineo da Novakovićev roman, nakon četiri čitanja žirija kojim je predsedavao Miljenko Jergović, bude izabran za najbolji od ukupno 13 radova koji su ušli u finalni krug. ''Verovao sam u kvalitet knjige koju sam poslao, ali nisam imao prevelika očekivanja zato što sam znao da je konkurencija velika'', priznaje Novaković kome je nagrada u visini od 100 hiljada kuna dodeljena prošle nedelje na zagrebačkom Sajmu knjiga ''Interliber''.

Photo: Dejan Kožul

Radnja romana se događa tokom jednog dana, 28. juna 1914., ali se čitalac kroz sećanja i delirične halucinacije glavnog junaka Stojana Stamenkovića kreće kroz vremenski period od 60-ak godina: od srpsko-bugarskih ratova iz 1880-tih do nemačkog bombardovanja Beograda 6. aprila 1941. Protagonista Novakovićeve knjige je kapetan jednog puka srpske vojske, masovni ubica koji je činio strašne zločine nad civilima u Bugarskoj i Albaniji. On je, prema rečima samog autora, vrsta konstrukta izgrađenog od arhetipova, ali i od realnih osoba, zločinaca koji su ubijali tokom ratova iz 90-tih godina.

''Ne mogu da volim svog glavnog junaka ali mogu barem da shvatim zbog čega je činio sve to. Za razliku od onih koji su 90-tih godina iz nekih mirnih, građanskih porodica odlazili i počinili veliki broj zločina, glavni junak dolazi iz pasivnog kraja u kojem se možete izvući iz kala u kojem se živi jedino ako postanete učitelj, sveštenik ili vojnik. Kada nešto od toga izaberete, automatski prihvatate određeni obrazac ponašanja i sve ono što ste bili ili ste mogli da budete, više niste. Taj militarističko-nacionalistički trip u koji on ulazi je ono što njega više određuje nego ono što on ima u sebi'', ističe autor kome je ovo deseta knjiga u bibliografiji. U Vođi je, kaže, obrađivao određeni način razmišljanja koji je poguban kako po žrtvu, tako i po agresora, a taj je mehanizam, prema Novakovićevom mišljenju, prisutan u istoriji Srbije u svim sistemima tokom poslednjih sto godina.

Novakovićeva knjiga se bavi istorijskim događajima koji su se dešavali u Srbiji početkom i u prvoj polovini 20. veka, ali koji imaju reperkusije i na našu sadašnjost. Prema njegovim rečima knjiga je u najvećoj meri bazirana na istorijskim činjenicama, a autor je, koristeći svoju umetničku slobodu, dekonstruisao i domaštavao pojedine događaje kako bi radnja romana dobila na prohodnosti. Autor, inače diplomirani istoričar, kritički prilazi pojedinim činjenicama koje se među velikim brojem njegovih kolega ne dovode u pitanje.

''Kroz istoriju su nas učili da su nas uvek napadali, a da smo se mi samo branili, ali, na primer, u ratu protiv Bugarske, prikazanom u ovoj knjizi, je naša zemlja bila agresor. Ratovi koje su slovenski narodi vodili tokom Balkanskih ratova protiv Otomanske imperije se mogu objasniti kao borba za oslobođenje, ali kako objasniti zauzimanje zemlje – govorim o Albaniji – koja je već bila proglašena za nezavisnu i koja etnički nije bila južnoslovenska? Veliki broj zločina nad civilnim stanovništvom je počinjen u to vreme. Ti delovi naše istorije su gurani pod tepih i zbog toga nam se ti događaji vraćaju'', smatra Novković, dodajući da ne veruje da će njegova knjiga dovesti do katarze. On pretpostavlja da će se desno orijentisani kritičari u ocenjivanju knjige voditi svojim političkim ubeđenjima, a da će je drugi deo kritike jednostavno ignorisati.

0 0