Gvozdena vrata Dunavske staze  

Gvozdena vrata Dunavske staze

Do Đerdapa stigosmo ne primetivši da su pojedine deonice uskog puta, samo metar od Dunava, šta više neobezbeđene branikom - potpuno zaleđene. Na sreću nije duvala košava - kapljice nisu dopirale do asfalta. Bez rizika, u rukama veštog vozača. Ili pod zaštitom Neptuna koji, kazuje istorija, vazda čuva tesnac od hirovite reke, dok leti božanski >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << trag Demetre-Dijane-Regine širi miris jorgovana. Tekija je bila njeno tlo, prema legendi obeleženo sakralnim činom - žrtvom bika na svetilištu, sve dok se na zvana Gvozdena vrata Dunava nije naselila rimska legija cara Trajana koji je tu podigao koloniju Diernu.

Ubrzo posle inauguracije, 98/99, imperator Trajan sa svojim arhitektom Apolodorom doseljava se na obale, danas rumunsku i srpsku. Tu koncentriše svoje trupe i kreće u pripreme za ekspediciju na Dačane. Podiže utvrđenja, dovršava kopneni put na donjoj klisuri Đerdapa i ostavlja svoj trag - Tabulu Traianu, kojoj, pod zaštitom Uneska, predstoji temeljno čišćenje od grafita nemarnih turista i zuba vremena i vode. Trajan je prokopao i kanal u najužem delu Gvozdenih vrata, spojio obale veličanstvenim mostom - Kostol Pontes - koji su pre nekoliko decenija, nakon izgradnje hidrocentrala, progutale vode. Tada je čak 20 logora izgubljeno. Da li zauvek, zavisi sada od novca i spretnosti hidro-arheologa! Ono što su arheolozi uspeli da spasu i očiste, nalazi se danas u Arheološkom muzeju u Kladovu, na Lepenskom viru, u Narodnom muzeju u Beogradu, u… (još neobjavljenim?!) knjigama.

Prvim sistematskim iskopavanjima Rimske Transiderne rukovodi prof. dr. Aleksandra Cermanović - Kuzmanović. Dve godine borbe sa nadolazećim vodama dunavskih akumulacija za HE Đedap urodile su plodom: na obali Tekijskog potoka, levoj i desnoj, kod ušća u Dunav, locirana su i hronološki omeđana dva vojna položaja. Čuvena Tekijska ostava srebra, otkrivena pri kopanju temelja Zadružnog doma, datira od Trajana koji je u bronzanim ćupovima (pronađeni je upravo na konzervaciji) blago sakrivao od Dačana. Drugi je antička fortifikacija na desnoj obali.

- Đerdap je arheološko blago, a Muzej centralni u Evropi za ovaj period. Većinu predmeta pohranjenih u njemu sam svojim rukama čistila. Servisi luksuzne keramike importovani su u ove krajeve u I veku iz radionica u Italiji i provincije Galije. Stizala je tu i firnizovana i mramorizovana keramika. I bronzano posuđe je deo inventara Transdierne - dokaz bogatstva, a vojna oprema (pojasevi i korice mača rimskog vojnika) uz medicinske i kozmetičke posude, potvrđuju visoku prosvećenost stanovnika - kaže Mila Živančević, arheolog koja je poput mnogih kolega na lokalitetu provela pola radnog veka.

Upravo izloženi predmeti iz Transdierne - kao omaž prof. Cermanović-Kuzmanović, plene pažnju finoćom izrade. Posetilac naprosto ne može da zaustavi pogled na jednoj vitrini. Statuete Jupitera poreklom su iz radionica Galije, a statuete Merkura izrađene prema predlošcima Polikletovih skulptura. Reljefna ikona persijskog boga Mitre ili svetiljka sa urezanim napisima koji navode na pretpostavku da je bila posvećena rečnim nimfama čiji se kult negovao na Limesu, dokumentuju duhovnu kulturu na granicama rimskog carstva.

- Đerdap je izuzetan upravo po tome što se na jednom relativno kratkom prostoru vidi milenijumska prošlost, od daleke preistorije, od kulture 'Lepenski vir' do novije istorije, ustanka protiv Turaka - objašnjava Jelena Kondić, takođe arheolog iz Narodnog muzeja u Beogradu u čijem sastavu je i kladovski Muzej, najmlađi ali reklo bi se najaktivniji. - Reč đerdap je persijskog porekla i znači vrtlog, a novi termin, Gvozdena vrata - koji svi u Evropi sada češće koristimo - gde se upravo nalazimo, zapravo se odnosi na deo Dunava, nekada prepun katarakti, brzaka i stena koje su pretile iz vode.

Nije ovaj kraj terra incognita za Evropu. Ne samo zbog kulture 'Lepenski vir'. Grof Luiđi Marsilji ovuda prolazi 1689, crta karte sa svetilištem, ostrvom, Diernom / Oršavom, Adom Kale…, objavljuje ih potom u Hagu… Feliks Kanic (u Muzeju je izložen i njegov portret, rad Steve Todorovića), ne samo što je slikao dunavske predele, i planove, nego je i srpski jezik naučio, i napisao knjigu o regiji, publikovanu 1868, u Beču, koja je odatle stigla na poklon.

Pod plaštom dunavske izmaglice, u muzeum šopu, gosti prebiraju po žišcima i nakitu koji su izradili učenici osnovne škole 'Vuk Karadžić' u humanitarnoj akciji 'Deca deci' (ubuduće tradicionalnoj). Artikli imaju samo jednu cenu - sto dinara. A ceo fond je namenjen deci ometenoj u razvoju, siromašnjoj ili bolesnoj - kao novogodišnja čestitka. Preostale glinene žiške kupuje bračni par arheologa iz američke države Njujork, Slobodanka i Majkl Verner, autor Zakona o indijanskoj, holandskoj i industrijskoj arheologiji koji je grad Albani, kao najstariji na Istočnoj obali, upravo usvojio. Naš, sličan, još ne postoji! Milena Marjanović

0 0

Dodajte komentar