Crna smrt u Vizantiji  

Crna smrt u Vizantiji

Koliko je strah uticao na istoriju Vizantije? Menjajući u mnogo čemu razumevanje istorije Vizantije, knjiga Radivoja Radića 'Strah u poznoj Vizantiji 11801453' III preispituje uzroke i vrste straha u poslednjim vekovima vizantijskog carstva i pokazuje kako je strah uticao na razvoj vizantijskog društva. A reč je o strahu od Zapada, strahu od smrti, strahu >> Pročitaj celu vest na sajtu Blic << od mora, strahu od Boga, strahu od pomračenja Sunca i Meseca, strahu od zemljotresa, strahu od bolesti i epidemija, strahu od građanskih ratova, strahu u vizantijskoj vojsci, strahu od Turaka... Veličinu i značaj tih strahova predočićemo čitaocima Blica, kroz nekoliko nastavaka ove knjige iz pera našeg uglednog vizantolog, saradnik Vizantološkom institutu SANU i docent na predmetu Istorija Vizantije na Filzofskom fakultetu u Beogradu.

Knjigu 'Strah u poznoj Vizantiji 11801453' III objavili su 'Stubovi kulture', a čitaoci je mogu poručiti na telefone izdavača: 011 403122; 404687 ili u knjižari 'Stubovi kulturi' na Trgu Republike 5 u Beogradu (tel: 3281851).

Uz čuvenu takozvanu 'Justinijanovu' ili 'Prokopijevu' kugu, koja je uz izvesne prekide bezmalo pedeset godina pustošila u VI stoleću, najstrašnija pandemija kuge u srednjem veku desila se sredinom XIV veka i ponela je ime 'Crna smrt'. Ona je ostavila pravu pustoš ne samo u Vizantijskom carstvu nego i na čitavom evropskom kontinentu, a i po beskrajnim prostranstvima Azije, ne poštedevši ni severne delove Afrike. Po svoj prilici je potekla u azijskim stepama gde se među divljim glodarima nalazilo neprekidno stanište infekcije. Ozbiljne razmere dosegla je već 1331, odnosno 1332. godine. Sledeći karavanske puteve, odatle se širila prema Kini i Indiji, potom u pravcu Crnog mora i Carigrada, a takođe ka Kaspijskom jezeru i Maloj Aziji, pa u oblasti Arabije i Egipta. Hitrina sa kojom se rasprostirala, uz ogromnu smrtnost, morala je u srednjovekovnom čoveku probuditi iskonski strah i osećanje bespomoćnosti pred stihijom koja se nije mogla zaustaviti.

Godine 1346. pogodila je Krim, ostavljajući navodno čak osamdeset pet hiljada žrtava. Nekako u to vreme su tatarski odredi kana Džanibega (1342-1357) bezuspešno opsedali važnu đenovsku koloniju Kafu i pribegli su jednoj od svirepih sredstava srednjovekovnog biološkog rata bacačkim spravama su okužena trupla ubacivali u tvrđavu. A onda se italijanskim trgovačkim brodovima ova bolest vrtoglavom brzinom proširila po čitavom Sredozemlju.

Već u proleće 1347. bila je u Carigradu, septembra iste godine u Trapezuntu, kao i u Mesini i Aleksandriji, potom je 1348. zahvatila Veneciju (u januaru), Kipar, Tunis, Marsej, Španiju i Pariz (u junu), zatim 1349. dosegla do Londona, a na drugoj strani nije mimoišla ni Moskvu.

Za razliku od velikog broja zapadnoevropskih izvora koji vrve od najrazličitijih podataka o 'Crnoj smrti', u vizantijskim istočnicima o njoj imamo relativno malo vesti. Jovan Kantakuzin naglašava da se kuga pojavila na severu, među Skitima (Tatarima), i da se potom proširila duž obalskih područja ostavljajući za sobom mnogo žrtava. Ona se nije proširila samo u oblastima Ponta, Trakije i Makedonije nego je zahvatila Grčku, Italiju i sva ostrva, Egipat, Libiju, Judeju i Siriju, odnosno prokrstarila je čitavim naseljenim svetom. (...)

Nićifor Grigora takođe opisuje pustoš koju je ostavila strašna pandemija. Premda njegov izveštaj nije osobito opsežan, dragoceni smisao za živopisnost i podrobnost, zbivanja i osećanja ljudske svakodnevice daju mu pečat potresnog svedočanstva. Romejski polihistor pominje da se kuga pojavila među Skitima i da se rasprostrla do Herkulovih stubova, a nije mimoišla ni ostrvlja u istočnom Sredozemlju. Neštedimice se obarala na svakoga bio on muškarac ili žena, bogat ili siromašan, star ili mlad, jednom rečju bez razlike na uzrast i položaj. Za dan ili dva bila je u stanju da opustoši mnoštvo kuća i pokosi sve njihove žitelje kojima nije bilo pomoći ni od suseda, ni od bližnjih, ni od rođaka po krvi. Pošast se nije zaustavila samo na ljudima nego je pokosila i životinje koje žive zajedno s čovekom pse, konje, svakovrsnu živinu, pa čak i miševe koji slučajno obitavaju unutar kuća. (...)

Prema nekim procenama koje se mogu smatrati prilično realnim, veruje se da je u razdoblju od 1348. do 1350. na evropskom kontinentu od kuge postradala jedna trećina ukupnog stanovništva. Oskudnost izvornih podataka ne dopušta da se nešto određenije kaže o broju žrtava koje je 'Crna smrt' ostavila u Vizantijskom carstvu gde se nasrtaj epidemije poklopio sa mučnim utiskom tek okončanog građanskog rata i sveopštom depresijom. Međutim, svakako se mora proglasiti preteranim podatak jednog zapadnog izvora da je čak osam devetina stanovnika Carigrada našlo smrt u ovom pomoru (Cives tunc mortui sunt in Constantinopoli ex novem personis octo). Veruje se da je stanovništvo Trakije i Makedonije bilo prilično desetkovano, što je docnije znatno olakšalo Osmanlijama da prodru u ove oblasti.

Da bi sebe i svoje najbliže spasao od pošasti koja se kao vihor raširila po znatnom delu srednjovekovnog sveta, srpski car Stefan Dušan je sa suprugom Jelenom našao pribežište zasigurno najbolji mogući karantin koji se u to vreme mogao imati u Svetoj Gori. Došavši sa caricom, on je na najgrublji način prekršio višestoletni poredak u jedinstvenoj 'republici' pravoslavnih monaha. Na Atos, dobro je znano, nije dozvoljeno da stupi ženska noga. Tipik Svetog Atanasija Atoskog, osnivača monaškog života na surom halkidičkom poluostrvu ne dozvoljava čak ni dopremanje i upotrebu ženki životinja. NASTAVIĆE SE

Radivoj Radić: Strah u poznoj Vizantiji

0 0